Margvíslegar tilfinningar bærast jafnan í brjóstum fólks við upphaf nýs árs. Nú í upphafi ársins 2009 eru tilfinningar Íslendinga sjálfsagt enn margbrotnari en oft áður. Velflestir landsmenn horfast í augu við að lífskjör þeirra munu rýrna á árinu eða hafa nú þegar gert það. Lífsgæði okkar sem þjóðar rýrna einnig, ekki síst vegna þess að sú atburðarás, sem okkur er öllum kunnug, gerir það að verkum að ríkissjóður neyðist til að draga saman seglin í fjölmörgum málaflokkum sem varða heill almennings, svo sem í velferðar- og heilbrigðismálum.

Íslenska þjóðkirkjan starfar um allt land að helgihaldi, fræðslu og kærleiksþjónustu, á þessum tímum sem fyrr. Markmið hennar líkt og annarra kristinna kirkna er að hlýða boðum Jesú Krists um elsku til Guðs og manna. Því er henni ætlað að vera málsvari þeirra sem minna mega sín, þeirra sem óttast og kvíða morgundeginum, þeirra sem líða kvalir eða ekki eiga til hnífs og skeiðar. Vitaskuld hefur kirkjunni gengið misvel í gegnum tíðina að rækja þetta hlutverk sitt, enda eru þjónar kirkjunnar ófullkomnir líkt og aðrir menn. Eigi að síður hefur hún um aldir haft – og hefur enn – afar mikilvægu hlutverki að gegna í þjónustu við samfélagið. Hjálparstarf kirkjunnar liðsinnir fólki í vanda um allt land með aðstoð presta á hverjum stað, en starfar einnig að mikilvægum hjálparstarfsverkefnum erlendis. Sálgæsla presta og djákna og heimsóknarþjónusta þeirra og sjálfboðaliða á vegum kirkjunnar nýtist fjölda fólks, þar á meðal öldruðum og sjúkum. Öll er sú þjónusta unnin í kyrrð, án auglýsingaskrums eða bumbusláttar. Síaukin áhersla er nú innan kirkjunnar lögð á starf meðal barna og unglinga og er það meðal annars framlag kirkjunnar til forvarnarstarfs, enda er heilbrigt æskulýðsstarf ein besta forvörnin gegn vímuefnaneyslu unglinga. Starfsmenn kirkjunnar fara auk þess í flestalla framhaldsskóla landsins og annast þar fræðslu um m.a. sorg, sorgarviðbrögð og misskiptingu í heiminum.
Á erfiðum dögum verður hlutverk kirkjunnar enn mikilvægara en ella og meira er til hennar leitað en þegar allt leikur í lyndi. Þetta hefur sýnt sig við áföll í lífi þjóðar eða smærri samfélaga, svo sem þegar náttúruhamfarir eiga sér stað eða slys á sjó eða landi. En þetta hefur einnig sýnt sig í því efnahagslega áfalli, sem landsmenn stóðu frammi fyrir við lok síðasta árs og gera raunar enn.

Þegar á allt þetta er litið, skýtur það afar skökku við og kemur á óvart, að stjórnmálahreyfing sjái ástæðu til að senda frá sér yfirlýsingu, þar sem sérstaklega er fagnað niðurskurði á fjárframlögum úr ríkissjóði til Þjóðkirkjunnar, eins og Ung vinstri græn á höfuðborgarsvæðinu gerðu nýverið og vísa til fjárlaga 2009. Ekki síður vekur þetta furðu í ljósi þess, að í sömu yfirlýsingu er harmaður sá niðurskurður „sem gerður hefur verið þvert á hagsmuni þeirra sem minna mega sín.“ Eins og hér að ofan hefur verið rakið, er þjónustuhlutverk Þjóðkirkjunnar við þá hópa, sem eiga undir högg að sækja í samfélaginu, gífurlegt. Ekki verður annað séð en að hér sé um mótsögn í eðli sínu að ræða.

Þrátt fyrir það, sem ýmsir kjósa að halda fram, vegna vanþekkingar sinnar eða gegn betri vitund, renna fjárframlög til Þjóðkirkjunnar alls ekki í botnlausa hít spillingar eða græðgi kirkjunnar þjóna. Þau framlög, sem ævinlega fylgja gerðum samningum milli ríkis og Þjóðkirkju, renna til menningarstarfs, æskulýðsstarfs og kærleiksþjónustu á kristnum grunni, svo eitthvað sé nefnt, samanber þau dæmi, sem hér hafa verið nefnd. Engu öðru trúfélagi er ætlað viðlíka þjónustuhlutverk og Þjóðkirkjunni, hvað þá að sú þjónusta eigi að ná til alls landsins, með þeim kostnaði sem því fylgir.

Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það, að Þjóðkirkjan njóti skertra framlaga úr ríkissjóði líkt og svo fjölmargar aðrar stofnanir eða félagasamtök, við þær erfiðu aðstæður, sem nú blasa við. Og því síður getur það talist óeðlilegt, að um starfsmenn kirkjunnar gildi það sama og svo marga aðra þjóðfélagshópa, að laun þeirra lækki, eins og nú blasir við um presta. Öll hefðum við kosið, að til þessa hefði ekki þurft að koma, og að aðstæður hefðu orðið aðrar. En það er fáheyrt að menn sem segjast vinna að bættu samfélagi fagni því, að tiltekinn aðili sem skiptir þjóðina miklu máli, njóti skertra framlaga til þjónustu sinnar.

Hér í upphafi var vikið að tilfinningum Íslendinga við upphaf þessa nýja árs. Ótti, kvíði og reiði kunna að einkenna líðan margra fremur en sú bjartsýni, sem áður ríkti í samfélaginu. Engu að síður verður einnig vart við aukna samstöðu þjóðarinnar og aukinn samhug með þeim, sem minna mega sín. Í starfi Þjóðkirkjunnar er óhætt að segja að þessa gæti og margir eru tilbúnir að leggja sitt af mörkum svo að hægt sé með tilstilli kirkjunnar að koma þeim til hjálpar sem hjálpar eru þurfi. Og í kirkjunni biðjum við þess líka, að nýja árið reynist okkur Íslendingum þrátt fyrir allt gæfuríkt, að okkur auðnist að standa saman á erfiðum tímum og læra að meta það, sem raunverulega skiptir máli í lífinu.

Höfundar eru guðfræðingar. Stefán Einar starfar fyrir Háskólann í Reykjavík og Þorgeir starfar fyrir Múlaprófastsdæmi.

Um höfundinn