Trúðu á tvennt í heimi
tign sem æðsta ber
Guð í alheimsgeimi
Guð í sjálfum þér.

Snemma á mínum Húsavíkurárum gerðist ég fylgdarmaður þriggja kvenna sem hver fyrir sig hafði misst ástvin í sjóinn því voru konurnar sorgbitnar mjög .

Förinni var beint í Einarsstaði í Reykjadal til fundar við þann mæta mann Einar Jónsson. Hann tók okkur vel og bauð til stofu og þar leyfði hann okkur að hlusta á spólu með upptöku hins kunna miðils Hafsteins Björnssonar. Hann ræddi þar hvernig menn að handan reyndu að ná sambandi við jarðarbúa til hjálpar. Það tók langan tíma en loks fundu þeir sambandið gegnum bænir er stigu upp í bláu reykjasvifi frá sameinuðum kirkjugestum í tilbeiðslu til Guðs.

Þessi áhlustun kvennanna og samskipti Einars við þær á eftir urðu til þess að þegar út í bílinn kom til heimferðar, voru með mér allt aðrar konur en þær sem komu til Einars bugaðar af sorg sviptar vonum og höfðu tapað trú á lífið og Guð.

Þær fóru heim lausar að mestu við pressu sorgarinnar gæddar vonum til lífsins og trú á handleiðslu Guðs. Hvílík umskipti.

Það er ekki að ástæðulausu sem okkur hefur verið bent á að kunna æðsta boðorðið um að elska Guð af allri getu til lífs og sálar og það sem því er næst, náungann eins og sjálfan sig.
Ég ætla að leyfa mér að umorða það svona: Elskaðu sjálfan þig svo heitt að þú gerir aldrei viljandi náunga þínum neitt rangt til.

Þetta er ekki auðvelt og hefur reynst okkur flestum um megn. Guð er kærleikur og maðurinn er skapaður í guðsmynd. Sú mynd er kærleikurinn. Svipmót mannsins við Guð þarf að sjást í daglegri útgeislun hans í samskiptum við sjálfan sig og aðra. Ef við ekki notum kærleikann í samskiptum við hvert annað þá framfylgjum við ekki boðorðinu að elska sjálf okkur og þá elskum við eitthvað annað meira.

Nægir þar að benda á söguna um ríka unglinginn sem kom til Jesú og spurði hvað hann ætti að gera til þess að eignast eilíft líf?

Jesús benti honum á boðorðin. Hann sagðist hafa haldið þau öll .Jesú fór að þykja vænt um unga manninn og sagði við hann: „Eins er þér vant.Far þú og sel eigur þínar og gef fátækum andvirðið”. Ungi maðurinn gekk hryggur burt. Hann var ríkur og elskaði eigur sínar meira en sjálfan sig og náungann.Hér var mikið í húfi og hann gat ekki sætt sig við að að láta frá sér eigur sínar. Samskipti manna á seinni árum hafa sýnt þessa afstöðu til eigin eigna með grimmdarlegri hætti en nokkurn tíma fyrr því miður. Er sárt til þess að vita.

Þó að spurningu mannsins um eilíft líf væri ekki svarað þá felst í orðum Jesú að ungi maðurinn hefði átt kost á eilífu lífi ef þetta eina hefði ekki vantað og því er eðlilegt að spyrja: Hvar og hvenær? Og svarið hlýtur að vera hér á jörðinni. Þá hljótum við að líta til sköpunarinnar. Þegar maður og kona maka sig til þess að eignast afkvæmi þá hlýtur guð að vera þar með í verki til þess að kveikja lífið mótað í sinni mynd. Það gerist í hinni upprunalegu vöggustofu mannlífsins. Þar þroskast hinn nýi vísir að mannveru og er hann þar furðanlega vel varinn. Þó eru til mörg dæmi um að utanaðkomandi slys hafi orðið ýmist af áföllum eða ofbeldi. Stöku sinnum hefur líka sýking átt sér stað. Hinir illvígu sjúkdómar hafa ekki í gegnum áranna rás herjað þar um að neinu verulegu leyti. Það er ekki fyrr en á tveimur síðustu öldum að krabbamein fór að gera vart við sig í síauknum mæli og á seinustu áratugum kom upp sú hugsun að krabbameinið væri arfgengt gen sem gengi á milli einstaklinga í sumum ættum.

Ekki get ég stutt þá grunsemd að Guð hafi skapað gen sem skaðvald í sínu eigin sköpunarverki en er hallur undir þá skoðun læknavísindanna að einhverjar aðstæður hafi orðið til svo að krabbameinið gat myndast og aukist. Benda nýlegar niðurstöður vísindanna til þess. Hafa komið fram vísbendingar um að aðskotaefni geti sest að innan í líkamanum og gengið sem erfðavísar til nýrra einstaklinga. Skilst mér að það sé í tengslum við of mikla lyfjaneyslu eða örvunarefna sem ekki eru vinveitt okkar eigin líkama . Hætti ég mér ekki meira út í þá sálma, en hvet fólk að fara varlega með neyslu untanaðkomandi efna því þessi fósturstöð þarf að njóta fyllsta öryggis til þess að skila heilbrigðu fóstri frá sér svo vel sé. Hvað tekur nú við þegar barn hefur fæðst? það er ekki lítið um að vera. Sumum foreldrum finnst þetta skemmtilegasta leikfang sem þau hafa nokkurn tíma eignast. Vissulega fylgir þessu oftar en ekki gleði og gæfa ef rétt er að öllu staðið. Fagna ber því.

En það fylgir því mikil ábyrgð að annast barnið og veita því leiðsögn og móta það rétt fyrir lífið.

Kristnar fjölskyldur hafa staðið furðu vel að vígi með þá hluti. Frelsarinn Jesús hefur gefið tóninn . Hann segir: „Leyfið börnunum að koma til mín og bannið þeim það ekki því að slíkra er guðsríki.” Hann hefur lagt veginn sem þau eiga að velja.
En auðvitað vita börnin nýfædd ekki um þetta ákall til þeirra og því þarf að hjálpa þeim til þess að komast inn á þennan veg sem Jesús hefur lagt með lífi sínu og frelsun. Þar hefst hin raunverulega frelsun.

Áður fyrr hjálpaði eldra fólkið, afar og ömmur foreldrunum við að beina börnunum inn á þann veg sem Kristur er. Þá voru þau heima og fræddu börnin um Jesú með fallegum sögum, bænum og hans eigin orðum, þá voru börnin oft meira og lengur með fullorðnu fólki sér til öryggis.

Nú er öldin önnur. Afar og ömmur eru farin á stofnanir fyrr en áður í stað þess að létta undir með foreldrum heima fyrir.En í þeirra stað hefur verið tekið upp leikskólakerfi til að annast fræðslu og leiðsögn barnanna í gegnum bernskuna en þar er ekki sú leiðsögn sem boðskapur Jesú kallar eftir. Við sem játum kristni höfum í höndum lykilorð sem beina börnunum til Jesú. Eitt af okkar mætu trúarskáldum Valdimar Briem hefur gefið okkur sjö eftirfarandi boðorð í bænabúningi.

Þú Guð sem stýrir stjarna her
og stjórnar veröldinni
í straumi lífsins stýr þú mér
með sterkri hendi þinni.

Stýr mínu hjarta að hugsa gott
og hyggja að vilja þínum,
og má þú hvern þann blett á brott
er býr í huga mínum.

Stýr minni tungu að tala gott,
og tignar þinnar minnast,
lát aldrei baktal agg né spott
í orðum mínum finnast.

Stýr minni hönd að gjöra gott,
að gleði ég öðrum veiti
svo breytni mín þess beri vott,
að barn þitt gott ég heiti.

Stýr mínum fæti á friðar veg
svo fótspor þín ég reki
og sátt og eining semji ég,
en sundrung aldrei veki.

Stýr mínum hag til heilla mér
og hjálpar öðrum mönnum,
en helst og fremst til heiðurs þér,
í heilagleika sönnum.

Stýr mínu fari heilu heim
í höfn á friðarlandi
þar mig í þinni gæslu geym,
ó, guð minn allsvaldandi.

Þessi erindi mynda sporaslóð eftir hinum rétta vegi sem hver á að feta sem ekki vill lenda villur vegar. Þau minna okkur einnig á að Jesús byrjaði alltaf og endaði daginn með bænum. Notaði þær sem forvörn því við tryggjum ekki eftir á. Vandinn við mótun barnanna er sá að þau fari eftir því sem felst í þessum erindum og þar þurfa foreldrar og aðrir aðstandendur að standa vel vörð að þau fylgi þeim vegi sem Jesús er og á að vera.

Fyrsti áfangi barnanna er þýðingarmikill því að það eru svo margir aðrir vegir sem hægt er að lenda inn á og ekki eru til heilla en erfitt að snúa af eftir á.

Það er athyglisvert að Jesú segir: „Ef menn ekki taka á móti guðsríki eins og barn munu þeir alls ekki inn í það komast.”

Það er ekki svo erfitt að skilja þessi orð út frá því að börnin eru svo einlæg í bernsku sinni að þau leggja sig fram af sömu einlægni í reiðiöskrum sínum og í bljúgri blíðu sinni. Hér er mikið í húfi að vel sé að verki staðið og af heilindum.Hér skal á það bent að þetta starf er ekki látið óáreitt og kemur það skýrt fram í hinu mikla áreiti sem neikvæðir aðilar beita þá sem minni máttar eru jafnvel beita ofbeldi svo að þeir sem fyrir því verða hrekjast í útjaðar samfélagsins og grípa til margskonar neyðarráða sem duga þó sjaldnast til. Það er gripið til vímuefna, leitað er eftir samkyn félagsskap og ýmissa ráða sem skömm er kristnum að láta viðgangast. Framkoma sem þessi er að reyna að hrekja menn frá þeim vegi sem Kristur er. Margt fleira mætti telja.

Gerum okkur grein fyrir því að hér er um að ræða mannauðinn, unga fólkið sem svo oft er nefnt í dag, en á þó svo oft í vök að verjast fyrir ruddamennum. Áður fyrr voru þau aldrei nefnd mannauður en nutu umgengni sem slík.

Þrátt fyrir allt þetta tekur kristin trú öllum hinum manngerðu trúarbrögðum fram. En það gefur okkur hinum kristnu ekki leyfi til þess að misbjóða þeim eða lítillækka enda segir Kristur farið og gerið allar þjóðirnar að lærisveinum.

Við erum ekki tilbúin til þess hér og nú.

Við þurfum að laga margt í okkar kristilegu breytni áður en við erum til þess fær . Við þurfum að vinna það verk með kærleika og þolinmæði en ekki ofbeldi. Til þess að skilja nauðsyn þessa starfs skulum við líta til konu af öðrum trúarbrögðum.

Gleymum því ekki að fólk í öðrum trúarbrögðum en okkar er líka skapað í guðsmynd. Það sem gerir greinarmuninn er að þetta fólk hefur ekki fengið Krist sín á meðal til þess að lýsa Guði og kærleikssambandi hans við mennina. Þegar heiðna konan tekur á móti barninu sínu nýfæddu þá heyrir hún engan Jesú kalla til sín leiðbeiningarorðum um hvert skal beina huga barnsins og hefur því ekki í mörg hús að venda. Engin boðorð, enginn sem bendir á öruggan veg. Ótti og öryggisleysi er fylgifiskurinn.

Nú skulum við skoða hvernig við erum í stakk búin til þess að veita þessu fólki öryggi. Með því að kenna því að trúa á Guð og Jesú Krist frelsara heimsins.

Þegar ég lít yfir síðustu árin og reyni að skynja nýtingu trúarinnar, þá virðist mér þjóðin hverfa frá trúnni meir en áður og búa við fallandi gengi siðferðis. Bankahrunið þar sem menn virtust elska peninga og glæframennsku miklu meira en Guð, náungann og sjálfan sig og glata bæði viti og sjálfstjórn. Svo fóru hópar að mæta við Alþingishúsið til að mótmæla rangindum sem snérust í höndum sumra svo þeir fóru að vinna skemmdarverk jafnvel fremja meiðingar í stað þess að bæta úr. Aðeins einu sinni brá fyrir björtu ljósi þar sem mótmælendahópur tók á sig rögg og studdi lögreglumennina til þess að hafa hemil á óeirðamönnum og skemmdarvörgum. Út yfir tók svo allt sem þekkist þegar óeirðaseggir tóku sig til við setningu Alþingis, köstuðu eggjum og sýndu alls konar dónaskap þegar þingheimur ásamt gestum gekk til kirkju til þess að afla sér styrks í trúnni svo að þeir yrðu færari til að takast á við verkefni lands og þjóðar öllum til heilla. Ég hef ekki ástæðu til að ætla annars.Það sama gerðist er kirkjugestir gengu frá kirkju til Alþingishúss. Slík svívirða hefur aldrei verið skráð hér á landi, ekki einu sinni á sturlungaöld. Og á þetta horfðu þingmenn, ég veit ekki hve margir sem kusu að sitja á bekk úti á Austurvelli fremur en að mæta í kirkju. Þarna er um að ræða smánarblett sem aldrei þvæst af. En þetta minnir okkur á annan smánarblett þjóðarinnar. Það var þegar Geir Haarde forsætisráðherrann var einn af þremur samstarfsmönnum dæmdur sekur fyrir ábyrgðarleysi varðandi bankahrunið. Það er útilokað að þar hafi einn maður verið sekur. Virðist sem pólitisk klíka hafi haft þar hönd í bagga. Og áfram hélt óhappaverkum í garð kristninnar.

Þegar fyrrverandi dómsmálaráðherra setur þann lagabókstaf að öllum trúarbrögðum skyldi gert jafnhátt undir höfði. Auðvitað hafði hann samstarfsmenn til þess að koma þessum gerningi fram og ber því ekki einn ábyrgð fremur en Geir Haarde. En með því er skylda hins kristna manns að fara og gera allar þjóðirnar að lærisveinum numin úr gildi. Það má líka benda á það í framhaldi af þessu að einn frammámaður kirkjunnar hefði ekki gætt sóma síns sem skyldi gagnvart nokkrum konum án þess þó að málin hafi komið til dóms. Ýmiss konar frumhlaup áttu sér stað m.a. nokkrir safnaðarmeðlimir sögðu sig úr kirkjunni móðgaðir mjög og töldu klaufalega hefði verið að þessu staðið en virtust ekki muna eftir því að allir meðlimir kirkjunnar eru meira og minna samábyrgir um velferð hennar og sóknarbarna. Í einhverju fáti kröfðust sumir þess að sitjandi biskup ætti að segja af sér af því að hann var of seinn að trúa sekt hins sem enn er þó ekki sönnuð og verður trúlega ekki.

Mér þykir ólíklegt að þess væri krafist að landlæknir segði af sér þó að einhver læknir í umdæminu gætti ekki sóma síns við einhverjar konur. Ég hygg að enn sé í gildi þessi forna dómgæsla: Sá yðar sem syndlaus er kasti fyrsta steininum. Er hægt að búast við að þjóðin sem svona er stödd í kristninni hafi verið fær um að gera aðrar þjóðir að lærisveinum. Því skal þó ekki gleymt að íslenskir kristniboðar í nafni þjóðarinnar hafa unnið mikil og góð kristniboðsstörf með góðum árangri úti í hinum stóra heimi.

Ég hef notað hér orðið þjóð líkt og alþingismenn og aðrir framámenn í pólitík þeir tala niður til andstæðra flokka og kalla sinn flokk þjóð. Það er ekki rétt og ég bið afsökunar á þessu þó það sé viljandi notað. Sem betur fer á það sem hér hefur verið sagt aðeins við um lítið brot þjóðarinnar. Og vænti ég þess að hér eftir beri meira á þeim sem muna að þeir eru skapaðir í guðsmynd og láti það sjást bæði í hugsun, orðum og gerðum.

Eftir að hinir kristnu unglingar hafa ratað inn á veginn sem Kristur er þá er ekki allur vandi leystur í viðleitninni að varðveita guðsmyndina sína. Í hverri nútíð og framtíð koma fyrir vandamál sem erfitt er að leysa og við bregðumst ekki alltaf rétt við sem skyldi. Þó að við hin fullorðnu ætlum að vanda líferni okkar þá tekst okkur það ekki alltaf . Við gætum ekki guðsmyndarinnar okkar, við elskum ýmislegt annað meir en hana, og stundum losnar hún úr sambandi við Guð sjálfan. Stundum reynast sumir samferðamenn neikvæðir og áreitnir svo að okkur gremst í skapi og virkum þá stundum verri menn heldur en við erum í raun og veru og vildum síður vera.

Það er full ástæða til að gefa þessum staðreyndum gaum. Sumir prestar og kannski hef ég verið einn af þeim áður fyrr hafa sagt „Guð er alltaf hjá ykkur hvernig sem þið eruð og hvað sem þið gerið jafnvel við að vega mann”.

Þetta er ekki rétt. Þegar við erum að vinna verk andstæð vilja Guðs og þegar við elskum eitthvað annað í daglegu lífi meira en Guð þá er hann ekki hjá okkur. Jafnvel þótt við værum í nauðum stödd við slíkar aðstæður þá væri Guð ekki hjá okkur. Vegna hvers? Vegna þess að guðsmyndin okkar var kaffærð undir hlutum eða kenndum sem girndinni tengdust eða hún var alls ekki tengd kærleika Guðs og því óvirk. Að tengja návist Guðs við slíka persónu væri að gera manninn óábyrgan á allan hátt. Það er einmitt það sem hefur gerst í okkar þjóðfélagi það er eins og öllum leyfist að vera ábyrgðarlausir um allt. Þess vegna höfum við lent í þessum miklu hremmingum, bankahruni, skjalafalsi, stuldi úr eigin hendi, fjárdrætti í fyrirtækjum svo eitthvað sé nefnt.

Þegar svo er komið þurfum við að tengja guðsmyndina okkar við Guð sjálfan.

Hvernig förum við að því? Með því að nota bænina, því: „Lykill er hún að Drottins náð“. Sú bæn þarf að vera bljúg og hrein og rúmast innan guðsmyndarinnar til þess að öruggt sé að hún lendi inn á þráðinn sem liggur milli Guðs og manns, kærleikanum. Þá ertu aftur kominn í samband við Guð.

Við skulum minnast þess að við aðstæður sem þessar þá þurfum við sjálf að hafa fyrir því að hreinsa guðsmyndina og koma okkur í samband. Og lykillinn að því er: „Bænin má aldrei bresta þig“.
Nú ætla ég að hætta að gera athugasemdir og reyna að bregða upp mynd úr starfi íslensku þjóðarinnar sem sýnir hvernig samband Guðs og manns á að vera.

Ég bendi þar á björgunarstarfið sem er í gangi og nýtur virðingar og aðdáunar flestra ef ekki allra sem til þekkja og eru sterkustu myndirnar í sambandi við gos og aðrar náttúruhamfarir. Þá er stjórnstöðin staðgengill Guðs sjálfs og mennirnir út á vettvangi á einum stað eða mörgum, hver einstaklingur virkur hvort sem hann er einn eða með öðrum út á víðernum landsins. Sú virkni er að guðsmynd hvers einstaklings er tengd kærleika Guðs í stjórnstöðinni því allt björgunarstarf byggist á kærleikanum og fórnfýsi sem er jákvæðasta svar sem maðurinn getur veitt kalli Guðs sjálfs.Við þurfum ekki að skammast okkar fyrir þá þjóð sem er tilbúin að vinna önnur eins afreksverk við björgun lands og manna eins og hún hefur gert undanfarið.

Því ekki að færa slíka starfsemi víðar í þjóðfélaginu til dæmis í sambandi við umferðina á götum borgarinnar og vegum landsins og í landsbyggðinni sjálfri bæði í þéttbýli og strjálbýli að vinna að því að umferðarlögin séu virt og haldin með sama fyrirkomulagi og áðurnefnd björgun því hér er vissulega um að ræða björgun á mannslífum og verðmætum.

Færi ekki bara vel á því að það sæist og skildist að við erum sköpuð í guðsmynd og værum með hana í sambandi við móðurtölvuna og alveg hreina. Þetta gildir um allt mannlífið þar sem við mætumst á ferð, komum saman til fundarhalda og á ráðstefnur og til mannfagnaðar allmennt.Alls staðar og alltaf þurfum við að gefa sömu útgeislunina, kærleikann, sem ávallt hlýjar friðar og gleður. Að lokum skal bent á stoðir þjóðfélagsins, mannlífsins sjálfs það eru heimilin í landinu þar á kærleikurinn að ráða húsum. Þar á enginn hrokagikkur að drottna né undirtylla að skríða í duftinu. Þar á Guð alltaf að vera tengdur við guðsmyndina og hana hreina til þess að kærleikurinn verði virkur innan allrar fjölskyldunnar. Þá geta börnin orðið sá mannauður sem þeim er áskapað að verða.

Á jarðvistardögum Jesú í Gyðingalandi var aðalstarf hans að fræða um Guð, kenna ákveðnum hóp manna að útbreiða boðskap hans, lækna sjúka til líkama og sálar og hjálpa bágstöddum,stöðva mannvonsku,svik og níðingshátt.Þrátt fyrir það þoldi mannfjöldinn hann ekki. Þeir vildu fá hann til valdabaráttu en þegar það gekk ekki eftir þá vildu þeir láta fjarlægja hann.Þá réðu Rómverjar mestu og til þess að sleppa við mesta glæpinn þá var lýðnum boðið upp á að kjósa um frelsi og líf tveggja manna. Annar var Jesús en hinn var Barrabas, sekur glæpamaður. Á þessum árum voru frammámenn spiltir, siðlausir, klíkusinnaðir eyðsluseggir og trylltu lýðinn með leikum og brauði, öran og æstan af slíku kusu þeir Barrabas en ekki Jesú, hann var deyddur á krossi með tveimur ræningjum eins og kunnugt er.Í dag er stór hópur okkar staddur í svipaðri þjóðfélagslegri krísu. Við þurfum að velja á milli boðskapar Krists og hans sjálfs annars vegar og eyðslu og nautnagræðgi og klíkuháttar hins vegar.

Ísland hefur lengst af verið laust við að halda her og átt friðsöm samskipti innbyrðis og út á við en nú hallar þar undan fæti er vélhjóladeild illvirkja er að setjast hér að til hjálpar þeim skaðvöldum sem hér eru fyrir.Höfnum allri illmennsku og höfum góðvild Krists og frelsun til fyrirmyndar og gæfu. Hann bíður okkar við krossinn og gefur okkur sína einkunn, sem er frelsun að öðru sinni, sem við þurfum ekki að óttast ef við höfum haft boðskap Krists að leiðarljósi.

Séra Hallgrímur Pétursson lagði þessa bæn fram sem ósk um inngöngu í paradís.

Hveitikorn þekktu þitt
þá upp rís holdið mitt
í bindini barna þinna
blessun láttu mig finna.

Værum við ekki fullsæmd af því að taka undir þessa beiðni hans frammi fyrir Jesú við krossinn.

Björn H. Jónsson frá Húsavík, pastor emeritus
________________________________

Það væri óábyrgt að gefa kosningaloforð sem erfitt er að standa við í núverandi árferði. Kreppunni er ekki lokið, tekjustofnar hafa verið skertir og þjóðkirkjan á erfitt uppdráttar. Hinir sameiginlegu sjóðir sem standa undir starfi kirkjunnar eru takmarkaðir og ákvarðanirnar þegar eitt starf fær að lifa og annað er lagt niður eru blóðugar og sárar. Allt þetta veit fólk og sá boðskapur gleði og einingar sem stafar inn í kirkjuna með nýju biskupskjöri breytir því ekki að erfiðar ákvarðanir eru framundan. Þær þarf að taka á vandaðan hátt, með þátttöku margra og með reisn. 

Ég hef velt því fyrir mér hvort væntingar til biskups geti ekki á köflum orðið misvísandi.  Hægt er að gera þær kröfur til biskupsins að hann sé eins og stöndug húsfreyja á heimili með búrlyklana festa við beltið. Húsfreyjan skammtar hverjum og einum í askana, fjölskyldu sinni, gestum, vinnuhjúum, ómögum og förumönnum og gætir að því að enginn komist í sperðlana og skyrtrogin í búrinu svo vistirnar renni ekki út á miðjum vetri. Húsfreyjan með búrlyklana er tákn samfélagsgerðar sem lengi hefur verið við lýði á Íslandi. 

Í þjóðkirkjunni sem á öðrum vettvangi íslensk samfélags eru uppi kröfur um aukið lýðræði og valddreifingu. Ég hef rætt um þessar væntingar í þremur nýlegum greinum, sjá hér, hér og hér. Meðal annars liggur nýtt frumvarp fyrir kirkjuþingi sem gerir ráð fyrir miklum breytingum á biskupsembættinu. Þar er gert ráð fyrir að biskupinn sitji í takmarkaðan tíma, að hann stjórni ekki lengur kirkjuráði og að fjárstjórnarvald þjóðkirkjunnar færist frá kirkjuráði til kirkjuþings. Skoðanir um þessi ákvæði hinna nýju laga eru mjög skiptar. 

Sumir vilja meina að biskupinn verði að vera myndugur stjórnandi í kirkjunni til að hafa áhrif. Þess vegna sé mikilvægt að hann sé áfram í forsvari fyrir kirkjuráðið. Aðrir vilja skilgreina biskupinn sem leiðtoga fyrst og fremst, sem hafi málfrelsi og tillögurétt og fylgist vel með öllum málum og eigi setu í kirkjuráði,  en sé ekki beinn aðili að fjárstjórnarvaldinu. Hlutverk þessa leiðtoga eigi þar með að vera að á grundvelli yfirsýnar hans með allri kirkjunni og virðingar sem hún/hann nýtur á biskupsstóli.

Sumir segja að með þessari breytingu sé verið að eyðileggja biskupsembættið. Aðrir telja að verið sé að létta af biskupnum erfiðum rekstrarskyldum sem aðrir geti innt betur af hendi svo að hann hafi ráðrúm til að gera það sem biskupar eiga að gera, vísitera, vígja og hafa tilsjón. 

Ég tilheyri seinni flokknum. Ég vil að fjárstjórnarvaldið, búrlyklarnir, færist til kirkjuþings. Og þess vegna er ég treg til að svara spurningum um það hvaða starf ég vilji efla á vegum þjóðkirkjunnar og hvaða starf ég vilji skera niður á tíma skortsins. Ástæðan fyrir tregðunni er ekki ótti við að missa vinsældir, heldur vil ég skila þessum búrlyklum biskupsins til fólksins. 

Ég talaði áðan um yfirsýn. Ég sinnti nokkurri prestsþjónustu við Íslendinga í Bandaríkjunum meðan ég bjó þar. Ég vann í samráði við sendiráðið. Ég hef búið í útlöndum og þekki vel hversu dýrmætt trúarlíf, sjálfskilningur og menning eru Íslendingi á erlendri grund. Ég hef átt því láni að fagna að vinna við hlið vímuvarnarprests í þjóðkirkjunni í nokkur ár og hef ég gegnum starf hans og annarra kollega kynnst því hvílíku grettistaki sérþjónustan er að lyfta dag hvern í íslensku samfélagi. Ég ber virðingu fyrir starfi djákna og finnst það áhyggjuefni hversu mjög þeim hefur fækkað í efnahagsþrengingunum. Ég starfa í yngsta söfnuði landsins þar sem æskulýðurinn er grundvöllur alls starfs. Æskulýðsstarfið er geysimikilvægt fyrir kirkjuna. Ég hef þjónað litlum og stórum söfnuðum í þéttbýli og strjálbýli og ferðalög mín undanfarna daga um dreifðar byggðir Íslands hafa hjálpað mér til að setja mig inn í þau tækifæri og erfiðleika sem steðja að smæstu söfnuðunum. 

Í mínum huga er yfirsýnin yfir allt starf kirkjunnar, í sveit, bæ og borg, í kirknasamfélagi heimsins, í alheimsþorpinu, á sjúkrastofnuninni og í starfinu erlendis, meðal hinna ungu og öldnu, það sem einkennir biskupsþjónustuna. Það er gríðarlegt verkefni að hafa slíka yfirsýn og verður aðeins gert með biskupi sem er mannblendin/n, vongóð/ur, er fljót/ur að setja sig inn í hluti og sýnir frumkvæði að samskiptum. Leiðtogi við þessar aðstæður er góður greinandi, hann getur orðað vandamálin og haft áhrif í gegnum áhrifavald sitt.  Slíkur leiðtogi uppörvar, ekki síst þau sem búa við rýran kost vegna niðurskurðar og erfiðleika. Biskupinn sem hjarðmey hjarðar sinnar hefur öðruvísi lyklavald en bústýran með kippuna við beltið. 

Mín framtíðarsýn um búrlyklana er sú að ómagar, vinnuhjú og fyrirmenn hafa komist að niðurstöðu um að vetrarforðinn er allur á þeirra sameiginlegu ábyrgð.  Enginn einn á þjóðkirkjuna og enginn er þar ómagi eða vinnuhjú heldur. Í þriðja og fjórða kafla Galatabréfisins er talað um kristið fólk sem erfingja eftir fyrirheitinu, ekki þræla, heldur frjálsborið fólk. 

Þessari sýn um frelsið fylgir líka mikil og þung ábyrgð. Þegar húsfreyjan hefur búrlyklana bera sig allir upp við hana og reyna að hafa áhrif á það hvernig hún skammtar á askana. Einn er askur æskulýðsstarfsins, annar askur fræðslustarfsins og sá þriðji sérþjónustunnar, í þann fjórða fer þjónustuþörfin á landsbyggðinni. Við getum öll pirrað okkur á húsfreyjunni og hvernig hún skammtar, flestir telja hana setja of lítið í einn askinn og vilja fá meiri skerf. Margir upplifa höfnun og reiði vegna þess hvernig skammtað er. 

Hið nýja frumvarp gerir ráð fyrir því að húsfreyjan skili búrlyklunum á borðið og að heimilismenn verði sjálfir að ákvarða matarskammtinn á lýðræðislegan hátt og þannig að matarforðinn endist út veturinn. Getum við það sem fólk borið til frelsis? Getum við tekið að okkur þetta hlutverk svo að hið eiginlega lyklavald biskupsins fái að njóta sín og biskupinn einbeiti sér að þeim vetrarforða sem aldrei þrýtur? 

„En þeir líta svo á, að lyklavaldið eða biskupsvaldið sé samkvæmt fagnaðarerindinu vald eða boð frá Guði um að prédika fagnaðarerindið, leysa og binda syndina og þjóna að sakramentunum.“  Ágsborgarjátningin, 28. grein.

Með því að setja upp leikverkið Eldhaf eftir líbanska leikskáldið Waydi Mouaward á Nýja sviði Borgarleikhússins sýna stjórnendur þess hve framsæknir þeir eru í verkefnavali og vakandi fyrir samtíðarviðburðum og vilja taka þátt í deiglu samtímans og draga fram átakspunkta hennar. Það gerðu þeir líka með sýningu á leikverkinu„Elsku barn” á fyrra leikári sem kom við kviku og hrærði við sáru og viðkvæmu efni og vakti athygli fyrir frumlega og áleitna framsetningu og leikmynd. Leikstjóri er enda sá sami og fyrr, Jón Páll Eyjólfsson, og aðalleikkona einnig, Unnur Ösp Stefánsdóttir, og gera vel sem áður.

Enda þótt leikverkið hefjist í Kanada eru það átök og eldar í Austurlöndum nær sem horft er til og fjallað um. Þar gerist enn margur skelfilegur hildar- og harmleikurinn.  Eldhaf og átök í miðausturlöndum hafa verið svo viðvarandi áratugum saman með ýmsum blæbrigðum að þau teljast nær því hverdagsleg. Undir krauma sem hraunkvika, er brýst upp við minnsta tilefni, illindi og ósætti Palestínu- og Ísraelsmanna.

Borgarastríðið í Líbanon í byrjun níunda áratugar liðinnar aldar var eitt átakanlegasta tilbrigðið.  Ekki fékk dulist að ráðamenn í Ísrael kynntu undir átökin fremur en að slæva eldana. Ísraelsher gerði innrás í landið og hafði varðstöðvar við flóttamannabúðir Palestínumanna en greiddi þó götu Falangista inn í búðirnar, kristinna málaliða í hefndarhug, enda þótt ekki væri við flóttamennina að sakast. Hundruð ef ekki þúsundir þeirra lágu í valnum.

Fréttamyndir lýsa sjaldan öðru en yfirborði átakanna.  Áhrif og afleiðingar fyrir einstaklinga og fjölskyldur með dauða, limlestingum og öðrum skakkaföllum koma sjaldan fram. Það átti líka við um helför gyðinga. Þegar persónu- og  fjölskyldusaga er hins vegar rakin, sönn eða uppdiktuð, eins og gerðist í sjónvarpsþáttunum„Helförinni”, sem Ríkissjónvarpið sýndi á sinni tíð, verða áhrifin greinilegri.

Leikritið Eldhaf er þess konar verk. Það lýsir lífsörlögum höfuðpersónunnar Nawal og þeirra sem henni tengjast og gerir átakaatburði miðausturlanda nærtæka og áleitna.

Leikhöfundurinn tekur mið af raunasögu líbönsku baráttukonunnar Suha Bechara svo sem fram kemur í vandaðri leikskrá. Í heimbæ hennar skiptist fólk í fylkingar eftir afstöðu sinni til Ísraels.  Eftir hernámið tók hún þátt í andspyrnuhreyfingu gegn því og fékk það verkefni að gera út af við foringja Falangista sem stýrt hafði drápssveitunum í flóttamannabúðunum. Henni tókst að skjóta á hann tveimur skotum og særa alvarlega. Hún var færð í illræmt fangelsi og pyntuð og látinn dúsa þar í áratug, þar af heil níu ár í örlitlum einangrunarklefa, þangað til að hjálparsamtökum tókst að fá hana lausa. Þegar hún heyrði kvalaóp úr pyntingarklefanum við hlið klefa síns söng hún sér til hugarléttis.

Nawal leikritsins (Unnur Ösp Stefánsdóttir) er þó sett saman úr fleiri persónum og hún er þar fulltrúi kvalinna kvenna sem misþyrmt hefur verið og nauðgað í stríðsátökum fyrr og síðar. Þar er líka þeirri ringulreið lýst sem fylgir þeim og sundrar fólki og fjölskyldum, brenglar og tekur úr sambandi allar heilbrigðar siðrænar viðmiðanir. Enda þótt þess sé ekki getið er það ljóslega Líbanon, sem horft er til sem vettvang baráttusögu Nawal, enda föðurland leikhöfundarins.

Lýsing leiks langt á veg

Verkið hefst reyndar með fráfalli Nawal, sem hefur dvalist á sjúkrastofnun síðustu fimm árin sín eftir að hún hætti skyndilega að tala eins og mállaus væri en bar þess þó engin önnur merki. Hún hafði árum saman sótt og setið réttarhöld yfir stríðsglæpamönnum, fylgst með þeim og vitnað gegn sakborningum en hætt því skyndilega.

Tvíburar sem hún átti, Jeanne (Lára Jóhanna Jónsdóttir) og Símon (Guðjón Davíð Karlsson) voru rétt 17 ára þegar hún„missti málið”. Þeir bera blendnar tilfinningar í brjósti til móður sinnar, sem virðist hafa verið uppteknari af öðru en að sinna þeim, og þykir lítið misst við fráfall hennar.  Símon segir hana hafa verið með múrstein í hjartastað og hafa snúið öllu á hvolf. Jeanne, sem er í doktorsnámi í stærðfræði, er þó viðkvæmari fyrir minningu móður sinnar. Skömmu fyrir andlátið hafði Nawal talað og sagt um miðja nótt.„Núna erum við saman og þá er allt betra.”

Lebel, lögmaður og skiptaráðandi (Bergur Þór Ingólfsson), sem talar mikið við sjálfan sig og Nawal starfaði hjá og hann var hrifinn af, gerir tvíburunum grein fyrir erfðaskrá hennar og hinstu óskum. Hún hafi óskað eftir því að verða jarðsett með mjög sérstæðum hætti og að auki, að þau fengju tvö bréf í hendur, er þau mættu þó ekki opna enda ætluð föður þeirra, er Jeanne á að hafa upp á, og bróður, sem Símon er ætlað að finna. Eftir að þeir eru fundnir fái þau þriðja bréfið og megi þá fyrst setja legstein á gröfina með inngreyptu nafni hennar. Systkinin höfðu þó talið föður sinn löngu látinn og vissu ekkert um að þau ættu bróður. Lebel gefur þeim upplýsingar úr rauðri dagbók móður þeirra, sem hann færir Símoni en hann les þó ekki sökum beiskju fyrr en síðar.

Leikverkið rekur síðan sögu Nawal eftir því sem hún afhjúpast og skýrist við leit og könnun Jeanne og síðar einnig Símonar á dularfyllri fortíð og uppruna hennar og uppruna þeirra sjálfra um leið. Verkið gerist á ýmsum tímasviðum, systkinanna, sem rekja slóðina, en lýsir líka fyrri tíð og áhrifaríkum sögubrotum úr ævi móður þeirra, sem raðast upp sem í myndgátu.

Sviðsmyndin er hugvitsamleg og sýnir sveigðan múr þvert yfir mitt sviðið. Hann skírskotar til múrsins, er lokar inni Palestínumenn, og þeirra fangelsa og frelsissviptinga, sem hefta einstaklinga og þjóðir í miðausturlöndum. Múrinn skiptir sviðinu í efra og neðra svið. Á því efra birtast tilteknar svipmyndir úr sögu Nawal í endurliti, en á því neðra eru systkinin sýnd í leit sinni á hennar slóðum, þótt fyrir komi að sú aðgreining hverfi. Á múrinn og efra sviðið er varpað áhrifaríkum myndum af landsvæðum, bæjum og þorpum og fólki lífs og liðnu.

Því er fallega lýst að Nawal er ófrísk enn barnung og fagnar því með Wahab kærasta sínum (Guðjón Davíð) og finnur fyrir bæði hamingju og hræðslu. Barnið er samruni þeirra beggja og þau bæði saman í því.„Ástin er þeim sem úthaf eða logandi eldhaf“ og enda þótt„ekkert sé þeim eins fagurt og að vera saman” er þeim þó hætt við að villast í dimmri þoku.

Ástin og barnið hitta fyrir þröngsýni og fordóma. Wahab er hrakinn á brott og Nawal heyrir frá móður sinni að barnið í hennar„sauruga kviði”  muni ekki koma henni neitt við. Amma hennar er skilningsríkari. Það gengur þó eftir sem hún sagði fyrir, að Elhame, hin aldna ljósmóðir þorpsins (Birgitta Birgisdóttir), tekur nýfætt sveinbarnið frá Nawal og ber á brott í fötu til að gefa það.

Dagar líða og mánuðir hverfa sem Nawal gengur um í þoku saknaðar og sorgar og reynir að„bernskan er henni sem hnífur er situr í hálsi og ekki er auðvelt að draga út.” Amma hennar hvetur hana þá til að fara úr þorpinu, læra að lesa, skrifa, telja, tala, læra að hugsa, til að geta sigrast á fátæktinni, andmælt ofríki og rofið reiði- og kúgunarfjötrana, koma svo aftur að henni látinni og grafa nafn hennar á legstein. Eftir lát hennar hellir Nawal vatni úr fötu yfir lík hennar og gröf og fer.

Tvíburasystkinin hitta fyrir Antoine, hjúkrunarmann (Jörundur Ragnarsson), sem hefur látið sér annt um móður þeirra, dansað við hana en líka tekið upp á segulband þögn hennar og andardrátt í von um að hún myndi rjúfa þögnina.

Nawal kemur aftur í heimaþorpið eftir að hafa lært og menntað sig og uppfyllir loforð sitt við ömmu sína. Sawda (Birgitta Birgisdóttir), ung stúlka komin að sunnan, þar sem stríð herjar með hörmungum, fylgist með Nawal við gröfina og óskar eftir því að læra af henni og fara á burt með henni og finna með henni barnið, sem hún leitar að. Sawda segist kunna að ferðast, þær verði sterkari saman og hún geti líka sungið fyrir hana.

Saman halda þær suður og hitta fyrir lækni (Bergur Þór) á munaðarleysingjahæli og vonast til að geta fundið þar son Nawal, sem muni þá vera 4 ára. Þeim verður þó lítt ágengt enda börnin farin þaðan vegna stríðsátakanna. Læknirinn lýsir þeim sem vítahring hefnda og illvirkja með morðum og nauðgunum, húsbrunum og uppskerueyðingu.

Jeanne finnur ljósmynd af Nawal og annarri konu og sýnir Antoine. Þegar hann stækkar myndina sést að þær eru með skammbyssur á sér.„Þær hafi ef til vill verið fangaverðir.”
Systkinin hitta Label fyrir sem útskýrir fyrir þeim hví Nawal hafði illan bifur á strætisvögnum. Vegna þess að hún gat sýnt fram á að hún væri kristin, hafi hún fengið að fara úr strætisvagni, sem síðan var skotið á og kveikt í með bensíni og fuðraði upp í logandi eldhafi. Gamalmenni, mæður og börn hafi látist. Jeanne er staðráðin í því að taka áhættuna og láta sig falla í það hyldýpi sem þögn móður hennar hafi verið og fljúga til þeirra átakasvæða þar sem hún hafðist við.

Eftir hlé, sem er kærkomið á langri sýningu, æsist leikurinn. Nawal og Sawda fara um ófriðarsvæði, sprengjudrunur heyrast á sviðinu, steinar hrynja úr múrnum. Þær reyna að virði mannslífs er svo lítið að myndavél er metin meira en það.  Blaðamenn eru líflátnir, prentsmiðjum lokað, blöðum brennt.

Jeanne hittir fyrir sögumann í heimaþorpi Nawal móður hennar.  Hann segir að ýmsar sögur hafi gengið af henni, hún hafi átt kærasta en þau verið skilin að. Í endurliti birtast Nawal og Wahab á sviðinu rétt áður en þeim var stíað í sundur. Hann gefur henni rautt trúðsnef úr farandleikhúsi sem þau hafa sótt. Nefið gegnir síðar lykilhlutverki í leikritinu. Jeanne er sagt að stríðsátökin hafi borist að þorpinu eftir að Nawal fór þaðan. Jeanne hringir í Símon og segir honum frá því.

Nawal og Sawda verða á vegi tveggja hermanna, sem eru að leita kvennanna, sem kunna að lesa og skrifa. Þeir eru í skóm manna, er þeir hafa líflátið. Þeim hafi í fyrstu þótt erfitt að drepa en það svo orðið þeim lítið mál, alltaf léttara í hvert skiptið. Þeir ætli nú að skera þær á háls, en vilji fyrst heyra þær syngja. Sawda verður fyrri til og skýtur þá.

Jeanne kemur að fyrrum fangelsi þar sem hún telur móður sína kunna að hafa unnið. Leiðsögumaður (Jörundur) segir henni að alræmdasti klefinn sé nr. 7. Þar hafi„konan sem syngur” verið fanginn. Hún hafi komið í fangelsið nokkru eftir fjöldamorð þjóðvarðliða í flóttamannabúðum. Fólk komi í pílagrímsferðir í fangelsið einkum til að skoða þennan klefa.

Sawda kemur örvingluð úr flóttamannbúðum eftir innrás í þær og lýsir skelfilegum misyndisverkum fyrir Nawal, sem þar voru framin, drápum og níðingsverkum á konum, börnum og unglingum, svo að von er að spurt sé um tilgang þess að fæða líf í heiminn upp á slík býti.  Sawda hefur misst vandamenn og vini og þótt hún geti sungið lætur hún ekki huggast og vil geta svarað fyrir þessi ógnarverk og ekki aðeins með máttlitlum orðum og stöfum.

Nawal segir að slíkar hörmungar séu ofvaxnar öllum skilningi en ráðið við þeim sé ekki að auka við hryllinginn og bæta við þjáningum.„Við erum ekkert fyrir stríð en neyðumst til að taka þátt í því, viljum ekki óhamingjuna en erum í henni miðri.”  Hún hafi annað hvort orðið að ráðast á heiminn, þegar sonur hennar var tekinn frá henni eða reyna að finna hann. Fram kemur í þessari áhrifaríku senu, að mörg ár hafa liðið frá því að sú leit hófst. Og átökin hafa stigmagnast.

Nawal áréttar við Sawda, að hún hafi gefið loforð um að læra og komast úr fátækt og hatri, en tekur þó ákvörðun um að ráðast til atlögu, ekki þó tilviljunarkennt, heldur vega sjálfan leiðtoga innrásarliðsins og sýna að hann sé ekki óhultur. Hún viti hvernig hægt sé að komast að honum og sé við því búin að hætta lífi sínu til þess. Vinkonurnar kveðjast með þeim orðum, að þær muni vera rödd hvor annarrar. Nawal muni synga og Sawda breiða út stafrófið.

Jeanne hittir fyrir húsvörð, sem starfaði í fangelsinu, og spyr hann um þýðingu tölunnar 72,  sem jakki móður hennar var merktur með. Hann kannast við að það númer hafi átt við„konuna sem syngur” en Jeanne hafði talið þá nafnbót tilheyra samstarfs- og vinkonu móður sinnar. Hann segir að„konan sem syngur” hafi verið í klefa nr.7, sú sem myrt hafi foringjann með tveimur kúlum. Illræmdur fangavörður og böðull hafi nauðgað henni svo sem tíðkaðist og hún hafi orðið ófrísk. Hún hafi fætt alein og hjálparlaust. Hann kveðst hafa farið með nýfætt barnið í fötu niður að ánni en eitthvað við grát þess hafi snert hann. Því sneri hann við og rakst á bónda og afhenti honum fötuna og sagði honum hver sú væri sem hefði fætt barnið.

Jeanne segir Símoni í símtali að móðir þeirra hafi sætt pyntingum og nauðgunum og eignast bróður þeirra í fangelsi. Hann vill ekki hlusta en hún fer fram á það, að hann
sæki rauðu dagbókina og afli sér upplýsinga úr henni.

Jeanne hittir fyrir aldraðan mann, er henni var sagt að hefði alið upp barn„konunnar sem syngur.” Hann kannast við það og segir, er hann heyrir að Jeanne sé dóttir hennar, að börn konunnar sem söng hafi orðið til með skelfilegum hætti en þau rjúfi hljómfall gráts barnanna sem fleygt var í ánna.

Sýnt er frá því, að Nawal talar í réttarhöldum til og ákærir níðinginn, barnsföður sinn úr fangelsinu, og kýs að horfast beint í augu við hann, svo að hann viti að hún kannist vel við hann. Hún mælir til hans af efra sviðinu og áhorfenda um leið. Margir hafi hræðst hann líka illvirkjar, nafn hennar segi honum ekkert né númer, en hann gleymi ekki hljómnum í eyrum sér frá rödd og hljóðum„konunnar sem syngur.”  Hann hafi hengt hana upp á fótunum, gefið henni rafstraum, rifið af henni neglur og borið að henni skotvopn og skotið púðurskotum til að skelfa hana og maginn á henni orðið fullur af þessum pyntingum.

Sannleikurinn sé beiskur en hann geti ekki flúið réttlætið. Börnin séu sprelllifandi, gáfuð og tilfinningarík. Einn daginn muni þau standa frammi fyrir honum í klefanum. Ef hann geti séð fegurðina sem þau búi yfir sé enn von en ef ekki skyggi hann á og lítilsvirði ávöxt þrautanna. Hver þjóð og samfélag beri ábyrgð á böðlum sínum og líka fórnarlömbum,„þannig ber ég ábyrgð á þér og þú á mér”, ef hún þegði væri hún þátttakandi í glæpum hans. Hún tali til hans vegna loforðs sem hún hafi gefið.

Fram kemur, að jafnframt því sem Nawal flytur magnþrungna ákæru sína á efra sviðinu, les Símon hana á því neðra upp úr rauðu dagbókinni. Hann afræður loks að fara á vettvang og hafa upp á bróður sínum. Label hjálpfús og uppörvandi sem fyrr fer með honum enda fari brátt að„sjást í ljósið við endann á göngunum.”

Leyniskytta, sem heldur sig í fjallaskarði, kemur hrollvekjandi við sögu og fyllir mjög upp í myndagátuna. Hann er vopnaður bæði voldugum riffli og ljósmyndavél og sönglar ameríska slagara og slettir enskunni (Þórir Sæmundsson). Hann skýtur á fréttaljósmyndara og særir (Jörundur), tekur af honum myndir og skýtur til bana. Skýtur fleiri, deyðir og myndar. Engu skiptir hann hvort það er hermaður, kona eða barn sem fellur. Myndir af þeim látnum birtast á veggnum. Skyttan fagnar ljóðrænum myndum sínum sem “are like poems as his bullets are.” Þær verði hvað bestar eftir barsmíðar og nauðganir. Hann viðurkennir þó að ef það væri sjálf Elisabeth Taylor eða einhver áþekk þokkagyðja, sem væri í færi, myndi hann hika við að skjóta.

Símon og Label hitta fyrir andspyrnuforingjann Chamsedine, er fagnar Símoni vel sem syni„konunnar sem syngur.” Hann segir honum frá fyrri tíð og afhjúpar svo mikið og margt, að nú er það Símon sem missir málið að minnsta kosti í bráð.

Lokaþátturinn leitar og leiks er þesslegur að ekki er vert að greina frá honum. Hann á erindi við áhorfendur í leikhúsinu. Er öll brotin í myndagátunni koma í ljós breytist verkið og leysist upp í harmleik á forngríska vísu. Við það missir það trúverðugleika en verður sígildara fyrir bragðið, eins og táknmynd um bjargarleysi gagnvart illum örlögum. „Kannski var gengið of langt í leit að sannleikanum”, þegar það sýnir sig að andstætt hreinni stærðfærði, sem Jeanne tekur mið af, geta dæmin í lífinu verið svo flókin og sérstæð, að 1+1 séu ekki 2 heldur 1. Svo sem fram kemur í einu bréfi Nawal, sem lesið er upp í lokin„Sannleikann er stundum ekki hægt að segja fyrr en hann hefur verið uppgötvaður.”

Leiksýning og leikarar

Þrátt fyrir grafalvarlegt söguefni er sýningin alls ekki þrúgandi. Mergjaður textinn í vandaðri þýðingu, hljómfagur og áheyrilegur, veldur því og góður leikur. Hlutverkin eru mun fleiri en leikararnir, sem er bæði kostur og galli. Jörundur er með þau flest og gerir vel þó að erfitt geti verið að aðgreina þau öll. Á móti kemur að með því er sem komi fram, að manneskjan er mjög söm við sig hvar sem er, en mótun, aðstæður og kjör valda því að hún er í afar mismunandi sporum.

Nýlunda er að sjá Guðjón Davíð í átakahlutverki en ekki í trúðs- eða gamanleik. Hann kemst vel frá því og á eflaust eftir að dýpka túlkun sína enn í slíkum gerfum. Honum fylgir sá léttleiki og þróttur sem gerir bærilegt að fylgjast með grimmum örlögum. Lára Jóhanna sýnir vel bæði þrönga stærðfræðihugsun Jeanne og staðfestu hennar, einlægni og umhyggju í leit sinni að horfinni sögu og uppruna. Bergur Þór gefur persónu Lebels það hlýja og kátlega yfirbragð og jafnfram bjartsýni, sem réttir sýninguna af, þegar alvaran er farin að sliga hana.

Þórir leikur leyniskyttuna með þeim krafti að ný vídd bættist líkt og við sýninguna. Svo glöggt birtir hann vitfirrta brenglun og siðblindu, andleysi og sálarmyrkvun, að þau ná langt út yfir þröngt sögusvið og alveg inn í vestræna skemmti- og dægurmenningu.  Birgitta sýnir vel baráttuhug og ákafa Sawdu, sem myndar mótvægi við ígrundun Nawal, sem Unnur Ösp gerir góð skil. Hún sýnir vel þrá og hugsjón Nawal, þolgæði hennar og þrautseigju, þroska í þrautum allt frá unglingsaldri, ákall hennar um upplýsingu, sannleika og réttlæti, trúfesti hennar og kjark, von, trú og elsku á hverju sem gengur. Elskuna sem skuldbindur, endist og umber allt. Vönduð og hugmyndarík leikstjórn, lýsing og leikhljóð, leikmynd og umgjörð öll gera sýninguna kröftuga og áhrifaríka.

Trúarlegt og siðferðilegt samhengi

Hvers má sín vanmáttugt mannslíf, sem þarfnast öruggs skjóls og aðhlynningar allt frá fæðingu, hlýs hjarta, nærandi brjósts og faðms, þegar fáviska og fordómar ráða viðhorfum og viðbrögðum hvað þá ef átakaeldar brenna og eyða lífi og lífsrétti?  Hvers mega sín háleitar hugsjónir, vonir og þrár gagnvart illum örlögum, er umbreyta þeim í harmleik og sorgarsögu? ,,Eldhaf” spyr þessara áleitnu spurna, er alls ekki er hægt að vísa frá þótt ekki komi nær en sem tíðindi og fréttir á sjónvarpsskjá.

Er hægt að rjúfa vítahring haturs og hefnda? Það reynist erfitt. Líkamssár og sálarkvalir geta í angist og örvæntingu myrkvað ljós skynsemi og vits, viðhaldið og magnað hringiðuna illu. Kristnir menn eru ekki aðeins fórnarlömb í hildar- og harmleikjum. Því verður ekki neitað, að þeir eru þar einnig gerendur, vinna böðuls-, haturs- og hermdarverk og hvetja til þeirra leynt og ljóst. Múslímar og tilheyrendur annarra trúarbragða eru ekki einir sekir um slíkt athæfi. Hversu marktæk er þá kristnin sem leiðarvísir á ljóss og sannleiks vegi?  Risti hún grunnt og sé aðeins á yfirborði getur hún komið fram sem verðlaust auðkenni, krosstákn og skart, jafnvel sem bandalag hagsmunaaðila er vinna misyndisverk.

Nasistar síðari heimsstyrjaldar voru flestir skírðir og fermdir sem kristnir menn en sóttkveikjur og illgresi öndverðra sjónarmiða náðu yfirtökunum og kæfðu sáðkornin góðu svo að þeir gerðust þjónar hörmunga og helfarar. Afkomendur fórnarlamba þeirra í miðausturlöndum virðast oft feta áþekka braut og tapa trúarljósi og siðviti. Kristnir menn kunna að gera það líka og reyna, að erfitt er að deyða í fyrstu en við endurtekningu verður það auðveldara og myrkvunin eykst í hjarta og huga, ljósskiman dofnar og samkenndin þverr.

Kristin trú, sem djúpt ristir, er þó allt önnur. Hún höndlast í hjarta af ljósi Guðs og anda, sem opinberast hefur í lífi, vitnisburði og verkum hins krossfesta og upprisna Jesú Krists og fylgir honum, líka í nístandi raun og þraut. Hann gefst ekki upp fyrir grimmd og illsku, lætur ekki bugast af henni heldur gengur alla leið inn í myrkvun hennar, angist og þjáningu kvalakross, sólmyrkvunar og heljardýpis í trúnni á Guð, veru hans og sannleiksljós. Þannig kemst hann fyrir rætur illskunnar og yfirvinnur hana sem þó úr annarri vídd og veruleika en sést í fljótu bragði. Sjálfur Guð sigrar í honum og fær að lyktum endurheimt syndugan mann og heim.

Nawal fetar í raun þessa slóð nema þegar hún lætur tilleiðast að vega mann, ef til vill þó til þess að hlífa fleirum. Enda þótt grimmdin sé skilningi hennar ofvaxin er lestur og skrift, menntun og upplýst hugsun og tal henni leiðarmerki og fela í sér siðvit og trúmennsku við háleitar hugsjónir um raunsönn verðmæti lífsins. Jafnframt því, sem hún reynir hve þrúgandi umhverfi og niðurdrepandi aðstæður myrkva og vega að lífsgæfu og vonum, veit hún að hvert mannslíf er óskýranlegt verðmæti, líka börn nauðgara, getin og fædd í fangelsum og þrælkunarbúðum. Ljós og von lifir í miðri myrkvuninni, ef fegurð þeirra sést og er viðurkennd.

Það er rétt sem Nawal segir, að þjóðir og samfélög bera ábyrgð bæði á böðlum sínum og fórnarlömbum, því að skilyrði fyrir slíku hlutskipti og hátterni þrífast þá innan þeirra vébanda og aðstæður og kjör fá þar að dafna fyrir illskuna og miskunnarleysið, sem breytt getur saklausu barni í leyniskyttu og siðblindan morðingja. En eru þjóðir og samfélög eitthvað annað en samnefnari einstaklinganna sem mynda þau? Því fer fjarri að miðausturlönd séu einangruð frá umheiminum. Margir utanaðkomandi sækjast þar eftir áhrifum, seilast í olíugróða og auð, líka framleiðendur og seljendur vígtóla og vopna. Eldhaf og ófriður eru þeim að skapi og freistandi er fyrir þá að ala á óvild og glæða bálin.

Lifandi, virk og róttæk kristni kemst ekki hjá því að viðurkenna þetta samhengi og ráðast að rótum vandans í nafni friðar, réttlætis og sannleika. Til þess þarf heiðarleika og virka og fórnfúsa elsku, það„ástar eldhaf”, sem nærist af lifandi trú og sýnir mátt sinn í sannleiksþrá, staðfestu og kjarki í knýjandi, ábyrgri og árangursríkri þjónustu við lífið.

Sannleikurinn er oft sár og bitur og getur valdið þrúgandi þögn. Rétt kann að vera að stundum megi satt kyrrt liggja, en sannleikurinn er þó jafnan sagna bestur, þegar afhjúpa þarf meinsemdir, sem skaða líf og samfélög, svo að hægt sé vinna á þeim, hreinsa upp og lækna svöðu- og sálarsár og endurhæfa og- byggja á tryggum grunni. Sannleikurinn verður oft ekki sagður í hugmyndum og kenningum, lifa verður hann og„uppgötva.” Það gildir líka um sannleika kristninnar. Feta verður slóð hans í trú og lifa hann sem umbreytandi reynslu.

Satt er og rétt að börnin, sem eru eða ættu ávallt að vera uppspretta og hvati samkenndar, ástar og elsku, verða harðast úti á flótta undan eldhafi átaka og hamfara. Komist þau upp er hætt við„að hnífur sitji líkt og þeim í hálsi” frá dapurri bernsku„er erfitt reynist að draga út.”  Rótfesta losnar, átthagar og uppruni týnast. Hvötin er þó sterk í brjósti, er leitar upprunans á ævileið og þráir að þekkja hann. Leit manns í dýpsta skilning að uppruna sínum, sem oft virðist hulinn, er líka knýjandi. Kristin trú vísar þar á uppsprettur lífsins Guði hjá, í elsku hans og ljósi, er sýnir sig í Jesú Kristi og skín handan alls og líka gegnum hvaðeina sem myrkvar og skyggir á líf manns og heims.

Faðerni hans er æðra öllu faðerni á jörðu og himni.  Hans vegna fær hver fæðing, hvert mannslíf gildi. Og öðru er dýrmætara að glæða þá vitund, treysta henni og fylgja ekki hvað síst á slóðum ógna og eldhafs.
Stjörnugjöf ****

Kirknasamtök
Kirknasamtök eru perlubönd kristninnar. Íslenska þjóðkirkjan er t.d. aðili að Heimsráði kirkna, Lútherska heimssambandinu, Kirknasambandi Evrópu og Porvoo-sambandinu. Þetta samstarf er mikilvægt fyrir kristna kirkju því samskiptin eru gagnvirk og veita hugmyndum yfir mörk og mæri. Þær verða til hvatningar um starf, nýjar áherslur og þjónustu kirkjunnar. Afstaða okkar til hlutverks kirkju og kirkjusýnar verður fyrir áhrifum frá systurkirkjum. Hugmyndir um starf og hlutverk kirkjunnar skerpast og breytast. Sjálfsmynd kirkjunnar og þjóna hennar breytist einnig.

Kirkjur í arabíska vorinu
Það var magnað að hlusta á frásagnir um líf og starf þeirra kirkna og kirknahreyfinga, sem Íslendingar tengjast. Kirkjurnar í Afríku eru á fleygiferð og breytingaskeiði sem og samfélög þeirra. Smákirkjurnar í múslímska heiminum hafa margar misst vernd sína þegar ríkisstjórnum er steypt og arabíska vorið “skellur” á. Staða kristinna manna og ofsóknir á hendur þeim í óróahluta hins Islamska heims er mikið áhyggjuefni öllum þeim sem láta sig mannhelgi, frið og mannréttindi varða.

Djáknar í prestsstörfin?
Sagðar voru fréttir frá kirknasamtökum, hvernig kirkjur bregðast við breytingum, hvernig prests- og djáknaþjónustan er að breytast. Hvað gera kirkjur þegar skortur er á prestum? Ekki bara að kalla til íslenskra guðfræðinga heldur líka víkka verkaskyldur djákna. Er það eitthvað sem við gætum lært af. Kærleiksþjónustuna þurfum við að styrkja í okkar kirkjulega samhengi.

Hvað er ríkidæmi?
Erum við rík kirkja eða fátæk kirkja? Hvað eigum við að þiggja erlendis frá? Við höfum notið velvilja og alls konar stuðnings. En þrátt fyrir fjáreklu þjóðkirkjunnar þurfum ekki fé frá útlöndum. Miðlun hins djúptæka og óefnislega er mikilvægara. Mannauðurinn og andlegu dýrmætin eru mikilvægust. Þjóðkirkjan tók á fjárvana tímum ákvörðun um að vera grein á tré heimskirkjunnar. Og nú er kirkjan ekki eins rík og fyrir fjórum árum, en þó ekki svo snauð að fjármunum, að hún geti ekki staðið við skuldbindingar sínar erlendis, t.d. að greiða árgjöld sín til kirknasamtakanna.

Oikoumene
Oikoumene er grískt orð og merkti mannheimur í rómversku samhengi og hefur á síðari árum verið samheiti um heim kristinnar kirkju. Kristin kirkja varðar menn í nærsamfélagi og fjarsamfélagi. Að rækta tengsl við systur og bræður – fjölskyldukirkjur – er til bóta. Gott fjölskyldulíf er mikilvægt og þjóðkirkjan nýtur stórfjölskyldu kristninnar. Öflugt samkirkjustarf er í þágu og til eflingar kirkjunnar.
Takk fyrir ársfund samkirkjunefndar.

Í bókaskápnum heima hjá mér geymi ég gamalt og snjáð myndaalbúm sem mér þykir ákaflega vænt um. Það varð til fyrir einum 28 árum þegar ég dvaldi einn vetur í Danaveldi við leiklistarnám. Í Danmörku komst ég í kynni við friðarsinna sem börðust gegn Pershing-kjarnorkueldflaugum Bandaríkjamanna sem Nató þá var að sýsla við að setja upp í Evrópu. Við fórum í mótmælagöngur og settum meira að segja upp útileikrit gegn þessum friðarspillum. SS 20 eldflaugum Sovétmanna var mótmælt á sama hátt. Þessi kynni urðu til þess að ég fór frá Danmörku til Finnlands að ræða friðarmál við finnska unglinga. Og þar varð sem sagt til þetta myndaalbúm. Í albúminu er að finna mynd sem ég tók af dómkirkjunni í Helsinki þar sem félagar mínir höfðu safnast saman til einhverrar uppákomunnar sem ég man ekki lengur hver var. En undir myndina af dómkirkjunni hef ég skrifað „Sic Transit Gloria Mundi“ – eða svo hverful er heimsins dýrð. Á síðari hluta tuttugustu aldar var þetta sem ég páraði undir myndina af dómkirkjunni í Helsinki nokkuð ríkjandi tilfinning gagnvart trúarbrögðunum. Tími trúarbragðanna og áhrif voru liðin, töldu menn, og kæmi aldrei aftur.

II.

Þetta var ríkjandi kenning kynslóðar sem var alin upp við guðleysisboðun kommúnismans, tæknihyggjunnar og kapítalismans. Stór hluti jarðarbúa laut á þessum árum stjórnaröflum sem höfnuðu átrúnaði. Í Kína og Sovétríkjunum og í leppríkjum þeirra var predikað gegn trú í sérhverri mynd. Trúarleiðtogar voru drepnir, sendir í útlegð og niðurlægðir. Kirkjum og moskum var breytt í salerni. Um hinn vestræna heim predikuðu menntamenn gegn trúarbrögðunum og hæddust að þeim. Vesturlönd kepptust við að styðja einræðisherra um víða veröld í kapp við kommúnistaveldin. Og þegar æskan reis upp á Vesturlöndum gegn hernaðarhyggju og neysluhyggju var það ekki undir merkjum trúarbragðanna. Tómhyggja og póstmódernísk afstæðishyggja riðu húsum.
III.

Svo breyttist þetta allt á einni nóttu. Nánar tiltekið þann 9. nóvember árið 1989. Þegar múrinn féll í Berlín og lýðurinn austur þar, sem hafði verið undir járnhæl kommúnista allt frá endalokum síðari heimsstyrjaldar og nasista þar áður, streymdi yfir til bræðra sinna og systra vestan megin. Og þegar spilaborg Sovétríkjanna hrundi kom í ljós að andlát trúarbragðanna hafði verið gróflega ofmetið. Það voru grísk-ortódoxu kirkjurnar sem fylltust af fagnandi fólki þegar kommúnisminn var afnuminn í Rússlandi eftir 90 ára þrotlausa baráttu ríkisins gegn kirkjunni. Þrotlausa og vægðarlausa þar sem öllum meðulum var beitt. En umfram allt voru það mújahedín-skæruliðarnir í Afganistan sem knésettu þetta veldi myrkursins eins og Reagan forseti kallaði það. Og það gerðu þeir í nafni íslams.
IV.

Íslam hafði reyndar þegar skekið hinn pólitíska heim Mið-Austurlanda þegar hér var komið. Hin íslamska bylting sem Khomeini leiddi í Íran árið 1978 kom Vesturlöndum og kommúnistaheiminum algerlega í opna skjöldu. Byltingin var gerð undir fánum shía-múslíma í nafni trúarinnar og hið sama gilti um styrjöldina sem var háð við Írak árin 1980-1991.
V.

Eftir 1989 komst í tísku að slá um sig með trú og stjórnmálaleiðtogar voru fljótir að nýta sér það. Nú var aftur barist í nafni trúar. Sem oft áður var átrúnaðurinn notaður sem skálkaskjól fyrir pólitíska ævintýramennsku og þjóðernishyggju. Fræðimenn fóru að tala um að næsta heimsstyrjöld yrði háð milli trúarbragða og menningarheilda sem þeim fylgdu. Frægasti spámaður þessarar kenningar var Samuel P. Huntington með bókinni Clash of Civilisations sem út kom 1996. Gagnrýnendur hans hafa aftur á móti bent á að kenningin um átök menningarheilda sé barnaleg einföldun á flóknum heimi sem myndar miklu frekar eitt bútasaumsteppi trúarbragða og menningar þar sem tákn og sögur og trúarreynsla fléttast saman – en ekki margar einslitar mottur.
VI.

Árásirnar á Tvíburaturnana í New York og styrjaldirnar sem hafa fylgt settu kúrsinn fyrir 21. öldina. En það er skoðun margra sem um málið fjalla að trúarbrögð séu í mikilli sókn um víða veröld þrátt fyrir þessi átök. Arabíska vorið er knúið fram í nafni trúar að einhverju leyti svo dæmi sé tekið. Um leið er flóra trúarbragðanna flóknari en verið hefur um aldir. Bútasaumsteppið stækkar og litunum fjölgar. Hvert sem litið er um jarðarkringluna er áhuginn á trúarbrögðunum mikill og trúarumræðan lifandi. En hún getur líka verið óvægin og full af fordómum. Vegna þessa er mikilvægt að fólk sem fylgir ólíkum trúarhefðum, og guðleysingjar einnig, taki höndum saman og efli skilning og virðingu milli trúarhópa og lífsskoðunarfélaga. Líka hér á landi. Með því að leggja áherslu á hið jákvæða og mannbætandi afl sem öll trúarbrögð sækja kraft sinn til geta trúaðir einstaklingar lagt sitt af mörkum til að eyða fordómum, bæta samskipti milli þjóða, menningarheima og þjóðarbrota og þannig unnið mannkyni ómetanlegt starf á þeim umbrota- og óvissutímum sem nú ríkja. En slík samvinna og samtal trúarhópa og lífsskoðunarfélaga er lykillinn að friði á 21.öld

Höfundur var verkefnisstjóri Kirkjuþings unga fólksins 2011 og er æskulýðsfulltrúi í Akureyrarkirkju.

Aðdragandinn var sá að sóknarpresturinn lét af störfum fyrir aldurs sakir og prestakallið var sameinað aðliggjandi prestakalli – og þar á meðal sú sókn sem umræddur sóknarnefndarformaður tilheyrir. Ekki stóð til af hálfu Þjóðkirkjunnar að skipa í embættið að nýju þegar sóknarpresturinn léti af störfum. Það var lagt niður og flutt burt. Og með því hvarf áhugi hins almenna sóknarbarns fyrir nær öllu safnaðarstarfi í þeirri sókn sem sóknarnefndarformaðurinn fer fyrir.
Þetta er ekki ný saga úti á landsbyggðinni.

Þetta gerðist vitanlega ekki á einni nóttu. Áður en sóknarpresturinn lét af störfum lá fyrir sú ákvörðun yfirstjórnar kirkjunnar að leggja embættið niður. Söfnuðurinn, með sóknarnefnd sína í fararbroddi, mótmælti þeirri tilhögun, oftar en einu sinni. Ekki var hlustað á þá umkvörtun. Það var eftir öðru, að mati sóknarnefndarformannsins, því ekki var söfnuðurinn spurður álits þegar ákvörðunin var tekin. Sóknarnefndarformaðurinn upplifði algert tómlæti af hálfu yfirstjórnar kirkjunnar í garð safnaðarins. Það virtist engu máli skipta hvað söfnuðinum sjálfum fannst. Hann var ekki spurður. Verra var að ekki var hlustað á hann þegar fólk innan safnaðarins tjáði hug sinn.

Í máli sóknarnefndarformannsins mátti greina undrun og depurð. Og spurningin sem fylgdi í lokin var fyllilega einlæg: „Hvaða máli skiptir það okkur hver er biskup? Hvað kemur það okkur við?“
Ég tek undir þá spurningu. Ég fann til með sóknarnefndarformanninum og söfnuði hans. Ég upplifði á sjálfum mér þá undrun og depurð sem fylgdi máli hans. Mér sveið sú tilfinning.

Hvar erum við stödd sem kirkja þegar svona er fyrir okkur komið? Á hvaða leið erum við? Vitanlega getur komið að því að breytinga sé þörf innan kirkjunnar af ýmsum ástæðum – og breytinga er þörf. Það getur verið sárt að horfast í augu við breytingar. En að standa að breytingum með þeim hætti sem ég heyrði lýst er ófaglegt, ólíðandi og Þjóðkirkjunni síst til framdráttar.

Sú framganga yfirstjórnar kirkjunnar sem sóknarnefndarformaðurinn greindi frá er lýsandi fyrir þá miðstýringu sem fengið hefur að vaxa upp úr öllu valdi innan Þjóðkirkjunnar. Sú miðstýring hefur leitt til þeirrar fjarlægðar sem ríkir á milli yfirstjórnar kirkjunnar og safnaðanna í landinu. Við það verður ekki lengur unað. Kirkjan er ekki yfirstjórnin ein, ekki biskupinn einn. Það er dapurlegur vitnisburður um stjórnsýslu Þjóðkirkjunnar að kirkjan sem slík er oftar en ekki lögð að jöfnu við fámenna yfirstjórn hennar í Reykjavík.

Söfnuðirnir, sem eru vettvangur hins kirkjulega starfs, verða að eiga sér rödd gagnvart biskupi og yfirstjórn kirkjunnar. Þeir verða að vera samráðsaðilar. Við þá verður að tala. Þeir verða að fá að tala og finna að á þá er hlustað. Kirkjan er umfram allt samfélag fólks. Hún er aldrei meira en það fólk sem hún samanstendur af. Það verður að leysa upp þá miðstýringu sem staðið hefur Þjóðkirkjunni fyrir þrifum í svo mörgu tilliti. Til að gera það þarf að kalla fleiri til samráðs, ákvörðunartöku og ábyrgðar.

Hlutverk Þjóðkirkjunnar er fyrst og fremst að boða fagnaðarerindið um Jesú Krist og bera vilja hans vitni í öllum sínum störfum. Þjóðkirkjunni ber umfram allt að greiða veg Krists á meðal fólks. Allt skipulag hennar hlýtur að taka mið að því.

Þegar hafa þó nokkrir einstaklingar tilkynnt að þeir gefi kost á sér til biskups, en rúmar tvær vikur eru enn eftir þar til framboðsfrestur rennur út og aldrei að vita hvað gerist á þeim tíma. Vel má vera að einhver hætti við, eða að nýir frambjóðendur bætist í hópinn. Spennan verður svo í hámarki fyrstu tvær vikurnar í mars, þ.e. frá því að ljóst er hve stór hópur frambjóðanda er þar til gengið er til kosninga um miðjan mars.

Við biskupsefnunum blasir nú nýr veruleiki. Aldrei áður hafa jafn margir haft kosningarétt við biskupskjör. Auk þess voru það hingað til einungis prestar sem fengu að kjósa. Einstaklingur sem bauð sig fram þurfti því fyrst og fremst að koma sér á framfæri meðal presta landsins og tryggja sér meirihluta atkvæða, eða í það minnsta nægilegt atkvæðamagn til þess að komast í gegnum fyrri umferðina, í þeirri von að verða svo hlutskarpari í þeirri seinni.

Formenn sóknarnefnda á svæðinu eru í lykilhlutverki í þessum kosningum í Eyjafjarðar- og Þingeyjarprófastsdæmi. Þeir eru 36 talsins. Þetta eru konur og karlar sem hafa valið að axla það ábyrgðarhlutverk að sjá um rekstur í sinni sókn, dugnaðarfólk sem leggur ómælda sjálfboðavinnu í að halda kirkjum og safnaðarheimilum við og sjá um fjármál sóknarnefndar og ýmsa þá umsýslu sem fylgir félagsstarfinu í söfnuðinum.  Það var löngu orðið tímabært að mikilvægt starf þeirra fengi þá virðingu sem því ber með því að atkvæðisréttur í biskupskjöri næði einnig til þeirra. Vonandi verður næsta skref að allt sóknarnefndarfólk fái að kjósa.

Á Suðurlandi hefur þremur prófastsdæmum verið steypt í eitt stórt. Á kjörmannafundum vegna biskupskjörs á Selfossi, í Skálholti og á Stokkalæk kom margt merkilegt fram. Af samtölum og viðbrögðum á fundunum hefur mér orðið betur ljóst, að nokkrar skipulagsbreytingar í kirkjunni síðustu ár hafa ekki heppnast að öllu leyti. Dæmin á Suðurlandi vísa líka til breytinga annars staðar á landinu.

Hvernig getur prófastur stýrt starfi á svæði, sem nær vestan frá Reykjanesi og austur fyrir Höfn í Hornafirði? Raunar þyrfti sá prófastur að vera losaður undan sóknarprestsstarfi. En svo er ekki á Suðurlandi né í öðrum prófastsdæmum. Sparnaðarleiðir urðu eiginlega útgjaldatilfærsla. Og ég spyr hvort ekki þurfi þor og þrek til að bakka með skipulagsbreytingar sem ekki skila sem skyldi.

Framundan er spennandi og vonandi frjór tími í skipulagsmálum kirkjunnar. Nýtt frumvarp að þjóðkirkjulögum verður lagt fyrir prestastefnu í sumar og síðan kirkjuþing í haust. Í tengslum við það þarf að ræða, móta og ákvarða ýmsar starfsreglur um skipulag kirkjunnar. Samstarfssvæði er einn angi þessa stóra máls. Skilgreina þarf stöðu vígslubiskupa mun betur en hefur verið gert. Að mínu viti þarf að efla stöðu þeirra til að nýta þá betur í þjónustu kirkjunnar.

Staða biskupsembættisins er einnig í mótun og létta þarf af biskupi ýmsum störfum við framkvæmdastjórn kirkjunnar til að biskupinn nýtist betur sem trúarlegur leiðtogi og hirðir. Störf og stöðu prófasta þarf að endurskilgreina. Stærð og rekstur prófastsdæma þarf að endurmeta.
Og það er ekki sjálfgefið, að ef vígslubiskupar eru efldir rýrni hlutverk prófasta eða öfugt. Prófastar mega gjarnan eflast sem verkstjórar að skandinavískri mynd og vígslubiskupar eiga vera fullvirkir tilsjónarmenn í kirkjunni.

Þorum við að skoða ferla og laga? Árangursmat þarf að verða eðlilegur þáttur í lífi og starfi kirkjunnar. Þegar starfsreglur eru settar þurfa að vera til ferlar til mats. Þegar reynsla er komin af nýjum starfsreglum þarf að skoða árangur. Kirkjuþing hefur sýnt að það þorir að endurskoða ákvarðanir sínar þegar gallar koma í ljós. Mín reynsla af kirkjuþingsmönnum er að þar er öflugur hópur sem metur mikils gæði í ferlum, starfsreglum kirkjunnar og skilvirkni kirkjustarfs og nýtingu fjár.

Ég heyri að Sunnlendingar vilji opinskáar umræður um skipulagsgalla og breytingar. Ég vil heyra ábendingar og virða til eflingar. Þegar mistök hafa verið gerð er betra að bakka en þrjóskast við og spóla.
Kirkjan á að vera sóknarkirkja, kirkja á ferð.

Börn sem eiga fráskilda foreldra eru ekki öll óhamingjusöm. Ætli þeim líði ekki jafn misjafnlega og börnum giftra foreldra eða foreldra í sambúð? Rannsóknir sem gerðar hafa verið á líðan barna sem eiga fráskilda foreldra hafa sýnt að börnunum líður yfirleitt mun betur eftir skilnaðinn en með foreldrum sem ekki líður vel saman. Það segir sig reyndar sjálft.

Að þessu sögðu verð ég að segja að það að tala um að börn komi frá „brotnu heimili“ eða „brotinni fjölskyldu“ vegna þess að foreldrar þeirra hafa skilið er í besta falli virðingarleysi og alltaf niðrandi.

Við vitum að það sem brotnar er sjaldan hægt að líma, ef það gengur þá sjást sprungurnar yfirleitt vel og hluturinn verður aldrei jafn góður og fallegur og áður. Er ekki svolítið sérkennilegt að líkja heimili og fjölskyldum nær helmings allra barna, í það minnsta, við brotinn hlut?

Það sem er brotið er ekki gott. Og ef við segjum að barn komi frá brotnu heimili eða brotnum bakgrunni þá gerum við lítið úr fyrstu árum þessarar manneskju. Við dæmum auk þess með því framtíðarmöguleika barnsins.

Ég sting upp á því að við, árið 2012, hættum að tala um brotin heimili og setjum ekkert í staðinn. Barn getur átt fráskilda foreldra en það þarf ekki að þýða að heimili þess hafi brotnað. Það beygðist sjálfsagt eitthvað og beyglaðist kannski en þannig er lífið. Svolítið beyglað og aldrei fullkomið. Ég tel að virðingarverðast sé að hætta að alhæfa og tala frekar um að foreldrar hafi skilið en ekki leggja meiri skilning í það en nauðsynlegt er. Skilnaður þýðir ekki endalok heimsins. Skilnaður getur jafnvel þýtt nýtt og betra líf.

Að gifta sig er yfirleitt hamingja en að skilja er alltaf erfitt. Við erum alin upp við ævintýraleg endalok, eigum að lifa hamingjusöm til æviloka en ekki bara í 12 ár, 20 ár eða 3 ár, skilja þá og gifta okkur kannski aftur síðar. Eða ekki.

Í prestsþjónustu minni hitti ég mikið af fólki sem stendur frammi fyrir skilnaði. Algengt er að fólk komi seint í ráðgjöf og lítið sé hægt að gera á þeim tíma til þess að laga sambandið/hjónabandið. Þegar svo er byggir ráðgjöfin að miklu leyti á því að leiðbeina fólki varðandi skilnaðinn, jafnt um praktísk atriði sem og úrvinnslu tilfinninga.

Merkilega lítið hefur verið rannsakað hvernig fólki sem gengur í gegnum hjónaskilnað gengur að vinna úr tilfinningunum, sorginni sem honum fylgir. Sorgin sem fólk finnur fyrir er ekki ósvipuð þeirri sem fólk gengur í gegnum þegar það missir maka sem á við hvort sem viðkomandi vildi skilja eða ekki. Sorgin getur síðan verið misjafnlega djúp.

Prestar og djáknar hafa mikla þjálfun í að vinna með fólki í sorg og sorgarhópar í kirkjum hafa reynst vel í kjölfar ástvinamissis. Nú eru einhverjir söfnuðir farnir að nýta sér þessa reynslu við úrvinnslu tilfinninga er tengjast hjónaskilnuðum. Sjálfstyrkingarhópar fyrir fólk sem hefur skilið hafa reynst vel. Þessi hópur er stór og lítið hefur verið í boði fyrir hann. Það er engin útför eða erfidrykkja eftir hjónaskilnað. Fólk sendir hinum fráskildu hvorki samúðarkort né blóm. Þrátt fyrir að nú sé árið 2012 erum við enn tilbúin til þess að líta á hjónaskilnaði sem okkar verstu mistök og þegjum þá reynslu helst í hel. Við áttum jú að lifa saman hamingjusöm til æviloka.