Útvarpspredikun 28. janúar 2007.

Kæra safnaðarfólk og ágætu hlustendur, nær og fjær.
Hlýjar kveðjur sendum við héðan úr Fríkirkjunni í Hafnarfirði og vonum að þið njótið þessarar guðsþjónustu með okkur.

Guð - gefi mér æðruleysi
til að sætta mig við það sem ég fæ ekki breytt,
kjark til að breyta því sem ég get breytt
og visku til að greina þar á milli. Amen.

Ætli það sé ekki óhætt að fullyrða að þessi fallega bæn, æðruleysisbænin komi næst á eftir faðirvorinu sjálfu hvað vinsældir og útbreiðslu snertir hér á landi.
Á degi hverjum fara þúsundir manna með þessa fallegu og uppbyggilegu bæn sem í hugum margra tengist öðru fremur AA samtökunum og öllum þeim fjölda manna og kvenna sem byggja á reynslusporunum 12. Já, þúsundir íslendinga hafa sigrast á áfengisbölinu og komist til bata með því að byggja á þeirri hugsun sem fram kemur í æðruleysisbæn-inni og reynslusporunum 12.

Fyrir fáum áratugum varð mikil vakning hér á landi með stofnun SÁÁ og AA samtökin sem hér höfðu starfað um áratugaskeið urðu í kjölfarið einhver fjölmennustu samtök á landinu. Það er ástæða til þess að þakka það mikilvæga starf sem fram fer á vegum þessara samtaka og þann góða bata sem svo margir hafa náð fyrir þeirra tilverknað.

En ástæðan fyrir því að ég geri æðruleysisbænina og reynslusporin 12 að umhugsunarefni hér í dag er sú að mikil umræða hefur verið í samfélaginu um áfengis og eiturlyfjameðferð og hverjir séu hæfir til þess að leiða slíkt starf. Þessi umræða er jú tilkomin vegna þess sem miður hefur farið í starfi Byrgisins, en sú raunasaga er öllum kunn.

Í kjölfar þessara hremminga hafa orð fallið um það að óeðilegt sé að kirkja og trúfélög reki meðferðarheimili eða komi að meðferðarmálum yfirleitt. Það séu aðeins læknar sem megi hafa umsjón með slíku starfi. 

Það er mikilvægt þegar þessi viðkvæmu mál eru rædd að allir þættir málsins séu skoðaðir í samhengi og að allir sem að þessum málum vinna fái að njóta sannmælis. Staðreyndin er sú að gríðarlega margir leita skjóls í kirkjunni eða hjá trúfélögum þegar hvers kyns persónulegt mótlæti verður um megn og það á ekki síst við um áfengis og fíknefnavanda.
Það er ekki vegna þess að við prestar séum sérfræðingar í þessum málaflokkum umfram aðra heldur vegna þess að hlutverk prestanna er að hlusta, veita sálgæslu, hjálpa og leiðbeina eftir bestu getu. 

Prestar eru í flestum tilvikum í nánari tengslum við fjölskyldur í landinu en annað fagfólk og því á margan hátt aðgengilegra að leita til þeirra. Prestar tengjast jú fólki í gegnum stóra áfanga á lífsleiðinni og kynnast þess vegna sínu fólki vel. Þess vegna er það oft á tíðum fyrsta skrefið á bataleið að leita ráða hjá prestum eða starfsmönnum kirkju og safnaða. 

Flestir prestar hafa því kynnt sér þessi mál rækilega til þess að geta bent á frekari faglega aðstoð, lækna ef því er að skipta og áfengisráðgjafa, ekki síst þeirra sem starfa hjá SÁÁ og flestir vísa beint á þau meðferðarúrræði sem fyrir hendi eru hjá þeim samtökum.

Þess má svo geta til viðbótar að AA samtökin hafa fundaraðstöðu víða í kirkjum og safnaðarheimilum og tengingin við kirkjuna því enn meiri fyrir vikið. Hér má einnig nefna að sérstakar æðruleysismessur hafa verið fjölsóttar m.a. hér í Fríkirkjunni í Hafnarfirði einu sinni í mánuði og finnst mörgum uppbyggilegur þáttur á bataleið.

Og þá hefur 12 sporastarfið verið útfært hér í þessum söfnuði sem víðar og gengur undir heitinu Sporin 12- Andlegt ferðalag. Hér er um að ræða leiðsögn fyrir fólk sem mætt hefur misjöfnu á lífsleiðinni og vill bæta líðan sína eða sættast við fortíðina. Þótt í þessu starfi sé byggt á reynslusporum AA samtakanna er ekki verið að glíma hér sérstaklega við alkóhólisma heldur hvers kyns annað mótlæti sem fólk kann að hafa orðið fyrir. Reynslu-sporin 12 og boð-skapur trúarinnar hafa reynst fólki vel í slíku uppbyggingarstarfi. 

Af þessu má sjá að kirkjur og trúfélög taka mjög ríkan þátt í að leiðbeina og hjálpa fólki til bata, bæði í glímunni við áfengis og eiturlyfjavandann og eins í almennri sjálfsstyrkingu.  Að gefa í skin að kirkjan og trúfélög séu ekki réttir aðilar til að vinna með fólki í þessum vanda er því ómaklegt og dregur undan trausti sem fólk hefur til kirkju sinnar.

Samhjálp Hvítasunnumanna hefur að ósekju komið inn í þessa umræðu og gefið er í skin að um hættulegt ofsatrúarfólk sé að ræða. Það er dapurlegt vegna þess að fáir hafa sinnt utangarðsfólki betur en það góða fólk sem starfar á vegum Samhjálpar og má í því sambandi einnig benda á kærleiksríkt starf Hjálpræðishersins um áratugaskeið. Hversu margir skildu þeir vera sem fundið hafa bataleiðina í gegnum frábært og óeigingjarnt starf þessara samtaka. 

Alkóhólismi er sjúkdómur samkvæmt alþjóðlegri skilgreiningu og því er vissulega nauðsynlegt að læknar og sérhæft fagfólk komi að áfengis og eiturlyfjameðferð og hafi yfirumsjón með slíku starfi. En að loka augum fyrir því hve mjög trúin hefur og getur hjálpað mörgum ber ekki merki um mikla fagmennsku.

Það er miklu farsælla að benda á þetta góða samstarf margra aðila í okkar samfélagi og upphefja það í stað þess að gefa í skin að það sé aðeins á færi einna útvalinna samtaka að fást við þessi mál. Gleymum því ekki að árangur SÁÁ tengist því sem unnið er að á vettvangi kirkju og trúfélaga. Hér á því ekki að vera um tvær mismunandi leiðir að ræða, heldur samvinnu og samstarf. Og gætum þess að formæla ekki öllum skóginum út af einu skemmdu tré. Það sem átt hefur sér stað í Byrginu er ekki dómur yfir öllum öðrum sem berjast gegn áfengis og eiturlyfjabölinu. Málefni Byrgisins minna hins vegar á hve mikilvægt er að opinberir aðilar fylgist betur með þeim sem vinna að meðferðarmálum. Við megum því ekki hrapa að ályktunum vegna þess sem þarna hefur misfarist.

Það þarf ekki að tala við marga AA menn til þess að finna hve stór hluti þeirra þakkar trúnni á Guð góðan bata. Fyrir tilstyrk trúarinnar og samhjálp á vettvangi AA samtakanna hafa menn haldið sér á batavegi. Trúin er því afar mikilvægur þáttur á þeirri nýju leið sem hafin er þegar menn viðurkenna vanmátt sinn.

Ég vil hvetja alla til þess að kynna sér sporin 12 vegna þess hve mikla lífsspeki þau geyma og eins til að sjá hve mjög þau tengjast boðskap kirkjunnar, boðskap Jesú Krists, þótt vissulega sé það hverjum í sjálfsvald sett að túlka hinn æðri mátt fyrir sig.

Að viðurkenna auðmýkt frammi fyrir Guði er fyrsta sporið.

Og annað sporið segir: Við fórum að trúa að máttur okkur æðri, gæti gert okkur andlega heilbrigð að nýju.

Og þriðja sporið segir: Við tókum þá ákvörðun að fela líf okkar og vilja umsjá Guðs, samkvæmt skilningi okkar á honum.

Það er ekki lítill trúarboðskapur sem hér er boðið uppá.

Seinni sporin geyma síðan siðrænan uppbyggingarboðskap, þar sem hugtökin fyrirgefning, kærleikur og sátt koma svo mjög við sögu. Það er talað um að gera siðferðilegan lista yfir skapgerðareinkenni sín, að viðurkenna yfirsjónir sínar, að láta Guð fjarlægja skapgerðarbresti, að gera lista yfir þá sem við höfum skaðað og bæta fyrir brot okkar, að iðka sjálfsrannsókn…

Einhver lét þau orð falla að trúfélög væru að velta skjólstæðingum sínum upp úr syndahugtakinu í sínum meðferðarúrræðum. Það er út af fyrir sig alltaf fróðlegt að velta fyrir sér syndarhugtakinu. Hugtakið synd merkir að missa marks í lífi sínu. Að ná ekki að fylgja þeim góðu markmiðum sem Guð gefur okkur. Ég get ekki betur séð en að kirkjan eigi með sínu tali um syndina góða samleið með reynslusporunum 12. Reynslusporin 12 eru jú hjálp til þess að halda sér við hin góðu og uppbyggilegu markmið.

Staðreyndin er sú að reynslusporin 12 eru sprottin úr jarðvegi kristinnar trúar. Þau fjalla um trú og breytni í anda þess sem Jesú kenndi. Þau fjalla um það að elska Guð og elska náungann. Allur siðaboðskapur Jesú Krists geymir skilaboð til okkar um það hvar hamingjuleiðina sé að finna. Fylg þú mér segir hann, fylgdu í sporin mín og ég skal vel fyrir sjá.  Já það er ástæða til þess að vara við því að lítið sé gert úr þætti trúarinnar þegar fólk glímir við sjúkdóma og mótlæti.

Þetta vita reyndar yfirvöld heilbrigðismála vel enda mikill fjöldi presta og djákna við störf á sjúkrahúsum og öldrunarstofnunum og eins hafa trúarsamtök eins og Samhjálp notið mikils trausts, samtök sem vinna út frá læknisfræðilegum og trúarlegum forsendum. Gleymum því ekki að trúna má afskræma og misnota en það á líka við um allt annað í lífinu og hefur ekki síður hent þá sem þjóna undir eiði Hippókratesar, lækniseiðnum.

Trúin í sinni tæru mynd, kristin trú bendir hins vegar aðeins á Jesú Krist, fordæmi hans, bæði hvað varðar andlegt líf og eins hvað siðræn efni snertir og að þiggja leiðsögn hans færir aðeins innri frið og hjálpar okkur til þess að takast á við  lífið á heilbrigðum og uppbyggilegum forsendum. 

Já okkur er óhætt að fylgja í sporin hans, óhætt að gera Jesú Krist að okkar sporgöngumanni í lífinu. Þeir gerðu það lærisveinarnir sem sagt er frá í guðspjalli dagsins. Þeir fylgdu honum eftir. Oft erfiða og torsótta leið. Fylgdu honum eftir upp fjallið og þar fengu þeir að upplifa það að hann var sannarlega sá sem hann sagði, því þarna á fjallinu ummyndaðist hann fyrir augum þeirra og birtist þeim í guðdómsljóma.

Þennan Guðdómsljóma getum við öll fengið að upplifa með því að fela allt í hans hendur og fylgja í sporin hans…

Um höfundinn