Það er einstakt hlutverk að fá vera uppalandi. Fá að annast um annan einstakling gera sumt vel og annað allsekki eins vel.
Gera mistök en líka kraftaverk.

Finna leiðir til að takast á við endalausar áskoranir uppeldisins. Það er líka lán sem ekki öllum hlotnast. Lán að láni því svo finna börnin sína leið og halda í áttir sem liggja margar samhliða okkur en sumar í burtu. Börnin okkar eru fjöregg, von um framtíð sem við fáum ekki að sjá.

Það er því mikil ábyrgð sem okkur er falin.

Vikan sem var að líða er þakkarefni, enn ein vikan þar sem ég fékk að þjóna í Þjóðkirkjunni. Kistulagning, útför, skírnir, samtöl og sálgæsla. Ótal sinnum fengum við okkur kaffi og og stundum með því. Yfir mörgum kaffibollum var rætt um eða kallað eftir trúverðugleika kirkunnar með einum eða öðrum hætti. Allstaðar fann ég velvilja og traust á þeirri þjónustu sem veitt var. Mörg sem ég ræddi við í erfidrykkjunni töluðu um prestana sína og greinilegt var að trúnaður ríkir og taust á því fólki sem þjónar. Þau sögðu mér frá kirkjunni þar sem þau voru skírð eða fermd sem er fallegust allra. Töluðu með aðdáun um starfið sem fer fram í heimakirkjunni sinni.

En svo kom að því sem ekki var jafn gaman að heyra. Gríðarleg gagnrýni á það hvernig kirkjan hefur tekið á málefnum safnaðarins á Selfossi. Gagnrýni á allt sem kirkjan segir ekki og á það litla sem fólkinu fannst sagt. Það var dýrmætt fyrir mig að heyra þessa gagnrýni og gott að finna að fólk er ekki hrætt við að gagnrýna það sem því þykir miður. Yfirstjórn kirkjunnar er sannarlega í vanda vegna þessa máls undan því verður ekki vikist. Þrátt fyrir það það vegna þess að kirkjan er grasrótarhreyfing eruð þið hér, þó við höfum án efa ólíkar skoðanir á því sem kirkjustjórnin gerir eða ekki gerir í einstökum málum.

Er kirkjan öruggur staður fyrir ungmenni var ég spurð að í erfidrykkjunni.

Ég gat hiklaust svarað já, en varð svo að bæta við:„Jafn örugg og skólinn eða sundlaugin eða íþróttahúsið. Það mun halda áfram að henda að starfsfólk eða embættismenn sem vinna með börnum og unglingum að fara yfir mörk í samskiptum sínum við þau sem þjónað er. Það er veruleiki þess að lifa í syndugum heimi”.

Þjóðkirkjan hefur nú í 10 ár haft skýrar reglur um meðferð meintra kynferðisbrota er varða starfsmenn hennar. Þegar þetta tiltekna mál kom upp var brugðist við með þeim hætti að sómi var að en hvað svo?

Þegar ég var að alast upp þá kenndum við stelpurnar hvorri annarri að forðast óvelkomna snertingu það kom aldrei til greina að fara að segja einhverjum frá þó eitthvað óþægilegt gerðist við díluðum bara við það sjálfar eins og unglingarnir segja. Margar okkar upplifðu ofbeldi, sumar oft. Stundum var það þó ekki upplifað sem ofbeldi heldur var upplifun okkar sú að það væri okkar að passa okkur þ.e. að við bærum sjálfar ábyrgðina. Á vegi okkar urðu margir sem töldu sig hafa rétt til að faðma og snerta líkama stúlkna og kvenna óháð því hvað þeim fyndist sjálfum.

Nú er Guði sé lof önnur tíð, við viljum ala upp börn og unglinga sem vita að það er óhætt og það á að segja frá þegar einhver fer yfir mörk eða einhver samskipti eru óþægileg. Með því er hægt að ræða um upplifunina bregðast við leiðrétta miskilnig og/eða sjá til þess að mörk séu virt. Það gerir síðan þá kröfu á viðkomandi vinnustaði og stofnun að tekið sé af fagmennsku á því sem upp kemur. Að þeim sé mætt greiðlega sem á sér telja brotið eða hafa upplifað óþægileg samskipti okkur sem vinnum með börnum sé hjálpað til að hlusta á þau sem við þjónum.

Tímarnir eru að breytast en breytast þeir nógu hratt ?

Við hvetjum börnin okkar til að segja frá en þegar þau segja frá þá er eins og við vitum ekki hvað skal til bragðs taka. Er siðferðisbrot virkilega ekki nægjanlegt til að flytja fólk til í starfi. Í vikunni rituðu sex starfandi prestar og fjórir prestar hætir störfum bréf til stuðnings kollega sínum. Bréf augljóslega ritað af elsku og umhyggju fyrir viðkomandi kollega og fyrir kirkjunni. En það verður að spyrja hver er ábygð þeirra gagnvart stúlkunum sem á sér töldu brotið og fjölskyldum þeirra ?
Það er mjög stutt síðan að þolendur áreitni eða kynferðisbrota konur og karlar, treystu sér til að segja frá. Ekki er heldur hægt að horfa framhjá þeirri staðreynd að fá mál ná inní dómskerfið og enn færri enda með sektardómi meintra gerenda. Ekki loka ég augunum fyrir því hversu flókin slík mál eru en getum við sætt okkur við að einhver geti ekki sagt frá vegna ótta um að ekki verði á hlustað ?

Það sem veldur mörgum djúpri sorg varðandi umræðuna um kirkjuna nú er sá fókus sem settur hefur verið á réttindi embættismannsins sem um ræðir. Fjölmiðlar hafa hver á fætur öðrum týnt til hvað það er sem viðkomandi embættismaður telur sig eiga rétt á. En spurt var í erfidrykkjunni hvort grundvöllur þjónustu þjóns kirkjunnar sé ekki byggður á því að trúnaður ríki milli hans og þeirra sem þjóna á. Ég tel að svo sé. Ef slíkt rof verður hvort sem um er að ræða saknæma eða atburði eða ekki þá er grundvöllur þjónustunnar brostinn.

Hvað með stúlkurnar sem sögðu frá upplifun sinni. Sem voru svo hugrakkar og vel upp aldar af margra ára umræðu samfélagsins um þessi mál, og áttu stuðning fjölskyldna sinna til að ræða þær upplifanir. Hverju eiga þær rétt á? Hverju eiga foreldrar barna og ungmenna á Selfossi rétt á og þeir tugir sjálfboðaliða sem þar starfa við kirkjuna?

Því varð ég að svara fólkinu í erfidrykkjunni til að það væri mér óskiljanlegt hvers vegna allur þessi tími hefði liðið áður en óumflýjanleg ákvörðun var tekin. Án efa hefur það margt með stjórnslýslu og lög um opinbera starfsmenn að gera en spyrja verður hvort það sé ásættanlegt?

Fagnaðarerindið verður aldrei bundið í lög en kirkjunni ber að lúta fagnaðarerindinu sem hún er send með. Án þess er tilgangur hennar enginn og sjálfhætt. Best að loka kirkjum, hætta að predika og skella í lás.

Í vandaðri grein sinni „Kirkjan sem öruggur staður“ á trú.is segir dr. Arnfríður Guðmundsdóttir prófessor við guðfræðideild Háskóla Íslands:

,,Ef við væntum þess að kirkjan sé öruggt samfélag, þá hljótum við að gera þær kröfur til hennar að það séu til einhver úrræði sem beita má þegar siðferðisbrot hafa átt sér stað. Það getur ekki verið ásættanlegt fyrir kirkjuna að hegðun starfsmanns hennar sé siðlaus, svo lengi sem dómstólar landsins telja að hún falli ekki undir þröngan ramma hegningarlaga. Hlýtur kirkjan ekki að gera kröfu um að hegðun starfsmanna hennar sé bæði siðleg og lögleg? Ef að kirkjan aftur á móti treystir sér ekki til að starfa í anda þeirra reglna sem hún hefur sett sér þá ber að fella þær úr gildi. Annað veitir falskt öryggi. Slíkt á tvímælalaust við um lög og reglur um störf Úrskurðarnefndar og starfsreglur um meðferð kynferðisbrota innan íslensku þjóðkirkjunnar. Hafi kirkjan engin úrræði sem beita má þegar hegðun starfsmanns hennar felur í sér „ótvírætt siðferðisbrot“ þá hljótum við að hafa áhyggjur. Það þarf að vera ótvírætt að við getum treyst kirkjunni fyrir börnunum okkar. Við megum undir engum kringumstæðum sýna umburðarlyndi gagnvart ósásættanlegri hegðun á kostnað þeirra sem eru minni máttar, ekki úti í þjóðfélaginu og alls ekki innan kirkjunnar. Af þeim sökum er tvímælalaust full ástæða fyrir okkur að árétta hvaða væntingar við höfum til kirkjunnar okkar, fyrir okkar hönd og barnanna okkar”.

Þetta er áskorun til okkar.
Amen.

Texti : Fil 4.8-9
Að endingu, systkin, allt sem er satt, allt sem er göfugt, rétt og hreint, allt sem er elskuvert og gott afspurnar, hvað sem er dygð og hvað sem er lofsvert, hugfestið það. Þið skuluð gera þetta, sem þið hafið bæði lært og numið, heyrt og séð til mín. Og Guð friðarins mun vera með ykkur.

Um höfundinn