Við sátum stoltir foreldrarnir í rökkvuðum sal félagsheimilisins og virtum fyrir okkur litla drenginn okkar. Hann sat aftarlega á sviðinu og beið þess að hans þáttur í skólaleikritinu hæfist. Algerlega í eigin heimi, ómeðvitaður um að fullur salur horfði á hann þar sem hann af vandvirkni boraði í nefið veiddi út hverja væna hlussuna á fætur annarri og skellti beint í munninn. Allur salurinn var farinn að hlæja en hann tók ekki eftir neinu.

Mér varð hugsað til þessa í gær þegar maðurinn í næsta bíl á rauðu ljósi kinkaði vandræðalega til mín kolli við sömu athöfn og drengurinn á sviðinu.

Stundirnar þar sem við teljum engan vera að fylgjast með okkur.

Þær gefa mér svigrúm til að stíga þangað sem ég geri ekki ef einhver er að flylgjast með eða gefur hvíld einverunnar. Gott og vont. Í leynum leyfum við okkur hugsanir og athafnir sem við kjósum að séu öðrum ekki sýnilegar. Í siðferðilegu tilliti er eins og það lækki þröskulda að enginn sé að fylgjast með, bæði til góðs og ills. Mikilvæg réttindi einkalífs en setur á sama tíma ábyrgð á okkur á eigin hegðan. Það er ekki alltaf einhver að horfa og einmitt þá er ögurstundin, að ég af eigin hvötum breyti rétt.

Þegar ljósi er beint að athöfnum okkar í leynum kemur margt í ljós svo hrikalegt að við viljum bara líta undan. Vonum að það gufi upp út í buskann að við þufum aldrei að takast á við það meir.

Skeytið á msninu, fésbókini, smsið eða tölvupósturinn sem nærði daður við annan en makann. Framhjáhaldið sem enginn átti að vita um. Barnaníð framið í skjóli friðhelgi heimilis. Illa umtalið. Allt það sem enginn myndi leyfa sér ef fleiri væru að horfa. Því meira að segja sá siðlausi felur siðleysið, jafnvel með listilegri hætti en nokkur annar. Það er heldur enginn leyndardómur að þegar við nærum í leynd hegðun sem við viljum ekki að aðrir viti um getur það ekki annað en endað illa.

Sagan af miskunnsama Samverjanum er kjarnasaga kristinnar trúar. Þar ganga menn framhjá í trausti þess að ekki sjáist til þeirra. Það sem mér hefur ávallt fundist skemmtilegt við þessa sögu er að þegar lögvitringurinn spyr Jesú hver sé náungi hans, hvaða fólk það sé sem hann á að umgangast af kærleika, þá í stað þess að svara segir Jesús þessa sögu. Í stað þess að svara hver, þá segir hann hvernig. Öll skiljum við merkingu sögunnar sem er ekki leyndardómsfull með neinum hætti en þó reynist okkur svo torvelt að fara og gera slíkt hið sama.

Liðna viku hefur kirkjan fengið að njóta hugrekkis og einurðar konu, sem hefur upplifað framhjá sér gengið í árafjöld. Af kirkju, af samfélagi og af þeim sem hún treysti. Hennar miskunsömu samverjar voru vinir sem viku ekki frá hlið hennar hvað sem á gekk. Ég segi njóta hugrekkis hennar því við erum henni afar mörg í Þjóðkirkjunni þakklát fyrir að knýja okkur til að takast á við brestina.

Þakklát því hún hefur ásamt fleiri konum gert okkur grein fyrir því að við verðum að gera upp sársaukafulla fortíð til þess að læra af reynslunni. Það er ekki síður mikið gleðiefni að búið er að setja það uppgjör í faglegan farveg sem við höfum mikið traust á að skili okkur nauðsynlegu uppgjöri og þeim friði sem mögulegur er miðað við mannlegan veruleika.

Við höfum þurft að horfast í augu við að friður er ekki að líta framhjá, þegja um og láta eins og órétti hafi ekki átt sér stað. Felst meira segja ekki bara í því að gera betur næst heldur byggist friður á réttlæti. Réttlæti sem byrjar á uppgjöri einstakra mála og heldur áfram í breytingar hugmynda, viðbragða og kerfa. Breytingar sem eru víðtækar. Mun meira er hér undir, við erum að takast á við væntingar okkar til kirkjunnar, sjálfskilning hennar og okkar sem presta og leikmanna. Hvernig var brugðist við, hvernig eru viðbrögðin í dag og hvernig ætlum við að hafa þau á morgun.

Krísan var óumflýjanleg það vitum við núna og getum þesvegna verið þakklát fyrir þetta mikilvæga tækifæri til breytinga. Við höfum raunar einsett okkur að horfast af sama hugrekki og konurnar í augu við fortíðina með þá hugsjón að marki að sjá í gegnum þau augu inn til framtíðar sem felur í sér að við gerum kirkjuna heila eins og Sigrún Pálína orðaði það svo fallega.

Heilög merkir nefnilega ekki syndlaus heldur merkir það að vera heil.

Hjá því verður þó vart komist að önnur geri það einnig. Allt stjórnkerfið virðist núna þegar litið er til baka hafa stutt fráfarandi biskup og ekki síður virðist hann hafa haft samfélagið með sér. Þar með talda æðstu ráðamenn og konur samfélagsins. Það hvort öll blöðin fjölluðu um málið og þá hvernig er líka spurning. Þessar konur voru úthrópaðar af fjöldanum.

Öll þekkjum við þá gömlu sögu að það að vera með vesen þykir ekki góðri lukku stýra. Við viljum auðvitað allar vera í vinnigsliðinu vera sætar og góðar. Ekki feminista frekjur sem eru óalandi og óferjandi eða konur sem búa til storma í vatnsglösum.

Því þarf uppgjör við þessa tilteknu fortíð að tengjast rótum málsins, kynbundnu ofbeldi og misrétti. Nú eru örugglega enginn sem telur að kynferðisbrot geti ekki átt sér stað stað í kirkju fremur en á öðrum sviðum samfélagsins en það eru mörg sem telja jafnréttismálum í samfélaginu og kirkjunni alls ekki ábótavant.

Kirkjan er líkt og önnur félög manna sett saman af fólki sem sumt brýtur af sér annað ekki . Við erum ótal mörg sem störfum í kirkjunni sem höfum upplifað ofbeldi og/eða áreitni rétt eins og annarstaðar í samfélaginu, hjá okkur leynast líka gerendur. Kynferðislegt ofbeldi gagnvart barni framið í skjóli friðhelgi heimilisins er fjölskylduharmleikur sem hvorki spyr um stétt né stöðu, öll félög, allar stofnanir, allir vinnustaðir eru jafn varnarlausir þegar kemur að slíkum voðaverkum á heimilum starfsmanna þeirra.

Lærdómurinn er að við séum sífellt á verði, vakandi yfir velferð barnanna og að við stykjum leiðirnar til að koma á framfæri umkvörtunum þegar farið er yfir mörk í samskiptum.

Öll hljótum við að kannast við hversu stutt er síðan við sem samfélag fórum að taka með ábyrgum hætti á þessum málaflokki, fortíð alls samfélagsins er lituð þöggun, yfirhylmingu og meðvirkni, og þar er kirkjan ekki undanskilin. Ekki er heldur hægt að horfa framhjá því hversu langt er í land. Enn er litið framhjá áreitni og ofbeldi, fórnarlömbin ásökuð og dregin til ábyrgðar. Vændi, mansal og kúgun allt er þetta veruleiki í íslensku samfélagi, liðið og þaggað. Ég man sem dæmi hreint ekki til þess að neinn hafi ætlað að flytja úr Kópavogi í mótmælaskyni við það kynbundna ofbeldi sem felst í súludanstöðum bæjarins. Göngum við kanski e.t.v. framhjá þar án þess að aðhafast enda vinna þar frænkur,dætur og mæður úr útlendum fjölskyldum ?

Við höfum í Þjóðkirkjunni, undanfarin ár, verið líkt og samfélagið allt lært margt af reynslunni varðandi meðferð kynferðisbrota. Sú glíma hefur skilað því meðal annars að nýlega var gengið lengra en niðustaða dómstóla sagði til um. Prestur vék með samkomulagi við biskupsembættið úr embætti sínu vegna ásakana um áreitni þrátt fyrir að sýknudómur lægi fyrir. Meðferð þess máls var í samræmi við barnaverndarlög og þær reglur sem kirkjan hefur sett sér um meðferð slíkra mála. Þjóðkirkjan hefur stigið stór og mikilvæg skref í rétta átt til þess að auka öryggi og fræða um rétt viðbrögð. Settar hafa verið skýrar reglur um meðferð og skýrt er kveðið á um að ávallt þegar ólögráða einstaklingar eiga í hlut skuli án tafar vísa málinu til viðkomandi barnaverndaryfirvalda en ekki undir neinum kringumstæðum vinna með málið innan kirkjunnar. Siðareglur og könnun ferils starfsmanna er einnig mikilvæg viðleitni.

En betur má ef duga skal og það minnti Sigrún Pálína okkur á.

Við höfum í kirkjunni einsett okkur að lært þá lexíu líkt og önnur í samfélaginu að það dugar ekki að líta í aðra átt ef einhver upplifir á sér brotið. Við munum taka á því af festu og við erum núna að horfast með sárskaukafullum hætti í augu við mistökin sem gerð voru gangvart þeim konum sem töldu á sér brotið af hálfu fyrrum biskups. Við þær segi ég að við ætlum okkur að læra af reynslunni.

Ætlar þú að segja þig úr Þjóðkirkunni ?

Þetta er vinsælasta spurningin þessa dagana.
Það er skiljanlegt enda er það sú leið sem fólki finnst fær til þess að láta í ljós óánægju sína og trúfélagafrelsi er einn af mikilvægum mannréttindum hverrar manneskju.

Það gleymist þó gjarnan í umræðum um Þjóðkirkjuna hvers konar fyrirbæri hún er. Hún er fyrst og fremst samtök safnaða í öllum byggðarlögum landsins. Hver söfnuður hefur mikið sjálfstæði hvað varðar meðferð fjármuna, stjórn og starfsemi. Söfnuðirnir eru jafn ólíkir og þeir eru margir, allt eftir aðstæðum og leiðtogum. Þó tilheyra allir söfnuðirnir einskonar regnhlífasamtökum sem heita Þjóðkirkjan og setja sér sameiginlegar reglur svo sem um meðferð kynferðisbrota. Æðsta vald í málefnum kirkjunnar hefur kirkjuþing sem skipað er fulltrúum safnaðanna og eru leikmenn þar í meirihluta. Hér í þessum söfnuði eru það leikmennirnir í söfnuðinum líkt og annarstaðar sem fara með alla stjórn fjármuna og starfsemi safnaðarins er skipulögð í samráði við þau.

Það er gott að finna að í nærsamfélagi kirkjunnar ríkir traust, það er gott að finna allan þann fjölda sem leitar til sóknarkirkna sinna eftir þjónustu og vill hér kveðja og heilsa nýrrjum áföngum lífsins. Finna traust foreldra sem treystir okkur fyrir börnunum sínum og vilja að við minnum þau á mikilvægi þess að ganga ekki framhjá þeim sem líða, en þorum líka að gangast við því að meira að segja kirkjan getur gert sig seka um að ganga hjá líkt og karlarnir í guðspjallinu gerðu.
Þrátt fyrir að í krísum felist tækifæri er þar líka mikill sársauki allra hlutaðeigandi því er mikilvægt að minna sig á hugrekkið. En þó umfram allt lifa upprisuna með því að tapa ekki voninni um að þetta erfiða uppgjör verði okkur til góðs sem kirkju.

Gleyma því ekki að gera grín að okkur sjálfum og ekki síður að hlægja að litlum strákum sem borða úr nefinu á sér fyrir framan fullan sal af fólki.

Amen.

Takið postullegri blessun:

Guð vonarinnar fylli okkur öll fögnuði og friði í trúnni svo að við séum auðug að voninni í krafti Heilags anda. Amen.

Um höfundinn