Hvað merkir ritningarversið "Ef guð er með oss hver er þá á móti oss?"

Komdu sæll Haraldur Geir!

Þakka þér fyrir þína spurningu.

Ritningarversið sem þú spyrð um er að finna í bréfi Páls postula til Rómverja eða í Rómverjabréfinu eins og það er líka kallað og er það að finna í Nýja testamentinu eins og þú eflaust veist. Ritningarversið er það þrítugasta og fyrsta í áttunda kafla bréfsins og hljóðar það svona í heild sinni:

Hvað eigum vér þá að segja við þessu? Ef Guð er með oss, hver er þá á móti oss? (Rm 8.31)

Þetta vers er eitt af eftirminnilegri versum Nýja testamentisins og jafnvel Biblíunnar allrar. Þú spyrð sérstaklega um merkingu síðari hluta versins, „Ef Guð er með oss, hver er þá á móti oss?

Lestur Biblíunnar er ætíð fólgin í túlkun að einhverju leyti. Með því er átt við það að ýmislegt mótar skilning okkar á Biblíunni, orði hennar og boðskap. Trúaður einstaklingur les t.d. Biblíuna með öðrum augum en sá sem ekki er trúaður. Samfélagið sem við búum í og sú menning og sú saga sem við erum mótuð af, leggur okkur til ákveðin gleraugu sem hafa áhrif á það hvernig við sjáum lífið og upplifum það og eins hvaða viðhorf við höfum til ólíkra þátta lífsins og tilverunnar. Þá hafa persónulegar forsendur einnig ýmislegt hér að segja, eins og aldur og kyn, menntun og þjóðfélagsstaða o.s.frv. Þetta á einnig við þegar trúarlegir textar eru annars vegar.

Þannig getur ýmislegt haft áhrif á það með hvaða augum fólk les Biblíuna og það getur verið misjafnt hvaða merkingu fólk leggur í einstaka rit Biblíunnar eða einstaka vers.

Þá ber einnig að hafa það í huga í þessu samhengi að oftar en ekki getur merking einstakra versa bjagast þegar þau eru slitin úr sínu nánasta samhengi eða jafnvel tekin úr samhengi við það rit sem þau standa í. Það er afar varhugavert að nálgast Biblíuna með þeim hætti.

Hins vegar eru til ritningarvers sem geta vel staðið ein og sér án þess að missa merkingu sína vegna þess að þau geyma almenn siðræn og/eða trúarleg sannindi sem ekki verða hrakin á grundvelli einhvers sem stendur annars staðar í Nýja testamentinu; þ.e.a.s. vers sem fela ekki í sér mótsögn. Dæmi um slíkt vers er tólfta versið í sjöunda kafla Matteusarguðspjalls, sem oft er nefnt gullna reglan og er að finna í fjallræðu Jesú:

Allt sem þér viljið, að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra. (Mt 7.12)

Annað dæmi um slíkt vers er sextánda vers þriðja kafla Jóhannesarguðspjalls; versið sem að Marteinn Lúther kallaði Litlu Biblíuna:

Því svo elskaði Guð heiminn, að hann gaf son sinn eingetinn, til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki, heldur hafi eilíft líf. (Jh 3.16)

Í þessu versi er fagnaðarerindið sett fram á hnitmiðuðu og kjarnyrtu máli, og er versið kallað Litla Biblían vegna þess að allt það sem skrifað er í Biblíunni má leiða af þessum boðskap, þeirri staðreynd að Guð sendi son sinn í þennan heim til þess að leiða fólki fyrir sjónir kærleika sinn og vilja gagnvart manninum. Allt það sem stendur í guðspjöllunum er vitnisburður um upplifun raunverulegs fólks sem kynntist Jesú og/eða boðskap hans og felur í sér túlkun og úrvinnslu þeirrar reynslu. Það sama á við um bréf Nýja testamentisins, þar með talin bréf Páls postula.

Segja má að ofangreint vers úr bréfi Páls til Rómverja geti vissulega staðið fyrir sínu eitt og sér en hollt er að hafa í huga samhengið sem að versið stendur í.

Páll postuli hét áður Sál og var faríesi, þ.e. lærður gyðingur og trúarleiðtogi, sem ofsótti ákaft kristið fólk. Hann varð síðar fyrir trúarlegri reynslu og lét skírast til kristinnar trúar og tók sér nafnið Páll sem þýðir„lítill“ eða „hinn litli“. Upp frá því varð hann ötulasti talsmaður kristninnar og mesti trúboði sem komið hefur fram. Hann stofnaði marga kristna söfnuði og flest bréfin hans (sem skrifuð eru á árunum milli 50 og 60 og eru því elstu rit Nt.) eru rituð til þeirra, söfnuðunum til uppfræðslu og uppörvunar, t.d. bréf hans til söfnuðanna í Korintu og Efesus.

Rómverjabréfið, sem líklega er ritað í kringum árið 58, er hins vegar skrifað til safnaðar sem Páll stofnaði ekki og þekkti aðeins af afspurn og er því nokkuð ólíkt öðrum bréfum hans. Páll hafði einsett sér að heimsækja söfnuðinn og hefur líklega skrifað bréfið til að undirbúa heimsókn sína og til þess að kynna sig og sína guðfræði, þ.e. sína túlkun á fagnaðarerindinu. Þannig má segja að bréfið til Rómverja sé guðfræðileg greinargerð eða ritgerð þar sem Páll dregur upp í grundvallaratriðum túlkun sína á fagnaðarerindinu og boðskap Jesú.

Bréfið er listilega vel skrifað upp á gríska vísu og samkvæmt lærdómslist og mælskufræði þess tíma og ber að því leyti postulanum fagurt vitni. Það væri langt mál að fara út í innihald bréfsins en á meðal þess sem að einkenndi kenningu og guðfræði Páls var sú vissa að fagnaðarerindið næði til alls fólks, þ.e. að náð og blessun Guðs í Jesú Kristi stæði öllu fólki til boða, óháð þjóðerni og kyni. Á dögum Páls vildu sumir nefninlega meina að fagnaðarerindið væri aðeins ætlað gyðingum. Páll hélt því hins vegar fram að ef maður tæki við fagnaðarerindinu af einlægri trú þá ætti hann vísa náð Guðs og fyrirgefningu óháð því hvar hann stóð í þjóðfélagsstiganum og hverrar þjóðar hann var. Þessi kenning Pás hefur verið kölluð Réttlæting af trúnni einni saman, og er hún grundvallarkenning lútherskrar kirkjudeildar sem m.a. íslenska þjóðkirkjan tilheyrir.

Í því sem farið hefur á undan því versi sem hér er spurt um hefur Páll einmitt verið að fjalla meira eða minna um Réttlætingu af trú, í hverju hún er fólgin og hvað hún hefur að segja í lífi fólks. Páll færir rök fyrir kenningu sinni í upphafsköflum bréfsins og fjallar því næst um það hvaða þýðingu hún hefur fyrir hinn trúaða og líf hans. Það sem m.a. einkennir líf þess sem er réttlættur af trúnni einni saman er friður við Guð og vissan um fyrirgefningu hans og kærleika sem aftur verður hvati til þess lífs þar sem vilji Guðs er hafður að leiðarljósi í orði og breytni eins og heilagur andi opinberar hann.

Versið umrædda „Hvað eigum vér þá að segja við þessu? Ef Guð er með oss, hver er þá á móti oss?“ er niðurlag þeirrar umræðu allrar. Í því sem á eftir kemur fer Páll meira út í aðra sálma þó ekki séu þeir óskyldir.

Versið er svokölluð retórísk spurning, sem er mælskufræðileg tækni, þar sem svar spurningarinnar er sjálfgefið í ljósi hennar sjálfrar og þess sem á undan henni hefur farið.

Orðin „Hvað eigum vér þá að segja við þessu“ er til kynningar á þeirri niðurstöðu sem Páll dregur af þeirri umfjöllun sem á undan hefur farið, sbr. „við þessu“ en „þetta“ sem vísað er til er allt sem ritað hefur verið í bréfinu fram til þessa. Og niðurstaðan sem Páll dregur er eftirfarandi: „Ef Guð er með oss, hver er þá á móti oss?“

Segja má að orðin „Guð er með oss“ séu samantekt á fagnaðarerindinu sem slíku. Guð er með okkur, í persónu Jesú frá Nasaret hefur Guð gengið inn í líf mannsins, tekið sér stöðu með honum og opinberað vilja sinn til að vera hverjum manni nálægur og leiða hann til lífs í fyllstu gnægð. Orðin „Guð er með oss“ eru þrungin sannfæringu og geyma það sem Páll var viss um í sínu hjarta og lagði alt sitt traust á.

Sú sannfæring, sú trú og það traust, kalla fram orðin sem á eftir fylgja: „hver er þá á móti oss“. Þau eru eindregin yfirlýsing þess efnis að sá sem á einlæga trú þarf ekki að óttast fjandskap heimsins og fólksins í honum, hvorki mótlæti né fallvaltleika lífsins. Af slíku er nóg eins og við vitum en með Guð okkur við hlið, fyrir tilstilli trúarinnar á hann, þá höfum við forsendur til þess að takast á við lífið, mótlæti þess og ófullkomleika og mæta honum í okkar lífi, hið ytra sem innra.

Um leið og þetta er sagt má einnig hafa í huga aðstæður Páls sjálfs sem sífellt lagði líf sitt í hættu er hann fór um og boðaði trúna á Krist. Orð hans fá einnig merkingu sína í því ljósi. Hann upplifði ofsóknir sjálfur og fangavist en það aftraði honum ekki enda átti hann þá trú í hjarta sínu sem gerði honum kleift að takast á við mótlætið.

Páll var trúr orðum sínum og sannfæringu allt til dauða. Páll komst á endanum til Rómar en þá sem fangi rómverska heimsveldisins, framseldur sem hættulegur uppreisnarmaður úr röðum kristinna manna. Talið er að Páll hafi liðið píslarvættisdauða í Rómarborg í ofsóknum um daga Neró keisara ásamt fjölda kristins fólks, körlum og konum, þar með töldum Pétri postula. Það hefur verið í kringum árið 68.

Ég vona að þetta svar nægi þér Haraldur Geir. Nú stendur hins vegar eftir ein spurning í mínum huga sem leiða má af þinni eigin spurningu og hana læt ég þér um svara – og öðrum sem lesa.

Hvernig túlkar þú orð Páls postula inn í þitt líf? Með hvaða hætti tala þau til þín og hvaða merkingu hafa þau fyrir þér í þeim aðstæðum sem þú lifir þínu lífi?

Með góðri kveðju!
Gunnar Jóhannesson, sóknarprestur