Hvernig á trúaður maður að umgangast fólk sem telur sig vera trúlaust?

Ég þekki nokkra sem kalla sig trúleysingja, segjast ekki hafa þörf fyrir trúarsannfæringu. En þessir sömu aðilar eru mjög uppteknir af því að vera ekki trúaðir, þ.e. þeir trúa því mjög heitt að þeir hafi enga trú. Er það ekki frekar öfugsnúið?

Komdu sæll.

„Trúin er fullvissa um það, sem menn vona, sannfæring um þá hluti, sem eigi er auðið að sjá.“ (Hbr 11.1)

Svarið við þessari spurningu er í sjálfu sér einfalt. Trúaður maður á að leitast við að umgangast allt fólk af virðingu og kærleik, hvað skoðanir sem það kann að hafa. Það merkir hins vegar ekki að trúað fólk taki undir allar skoðanir eða samþykki allt sem sagt er.

Þá að flóknara svarinu. Það getur verið erfiðleikum bundið að festa hendur á trúarhugtakinu. Á Vesturlöndum var trúarhugtakið lengi vel bundið við átrúnað á Guð/guð/guði sem í einhverjum skilningi voru/eru utanvið eða ofanvið þann heim sem við sjáum og getum skilgreint. Þannig lá áherslan á trúarhugtakinu á innihaldi eða viðfangi átrúnaðarins. Má segja að þar sé notast við seinni hluta versins í Hebreabréfinu þar sem sagt er: ... sannfæring um þá hluti, sem eigi er auðið að sjá.

Ef litið er til þessa trúarskilnings, þá er sá einn trúaður sem telur að eitthvað sé handan við það sem við getum séð og skilið. Trúleysi felst í því að hafna handanverum og því sem ekki fellur innan þess veruleika sem við sjáum og getum mælt. Ef við notumst við þessa skilgreiningu á trú, þá er hægt að vera boðandi trúleysingi, þ.e. telja að handanveruskilningurinn sé skaðlegur og nauðsynlegt sé að stunda boðun gegn þeirri villu sem trú sé.

Í kjölfar iðnvæðingar og með auknu upplýsingaflæði milli menningarheima, komu fram brestir í þessa trúarskilgreiningu. Á sjónarsviðið á Vesturlöndum komu fram ýmsar stefnur sem ögruðu viðteknum skilningi á guðshugtakinu. Bæði var þar um að ræða hugmyndastefnur sem höfnuðu handanverum, s.s. kommúnisminn og kenningar Freud en ekki síður trúarbrögð frá Austurlöndum sem lögðu ofuráherslu á breytni eða atferli, án nauðsynlegra tilvísana til handanheims. Þessar breyttu aðstæður og “nýju” kenningar kölluðu að sumra mati á endurskoðun trúarhugtaksins.

Því komu fram hlutverkaskilgreiningar á trú. Þar er ekki fjallað um inntak átrúnaðarins heldur hvaða hlutverk trúin hefur í lífi einstaklinga og/eða samfélaga. Í þessum hópi skilgreininga má nefna kenningu Dr. Paul Tillich um að trú sé það sem einstaklinginn varðar öllu öðru fremur (faith as ultimate concern). Þannig séu trú og trúleysi í klassískri merkingu ekki endilega andstæður. Andstæðurnar séu milli þeirra sem láti sig varða um eitthvað og hinna sem eru sinnulausir um umhverfi sitt. Með hlutverkaskilgreiningum á trú má segja að áherslan hafi færst af seinni hluta versins í 11. kafla Hebreabréfsins á fyrri hlutann, af handanheiminum á vonina.

Að þessu sögðu er ljóst að trúleysingjarnir sem þú vísar til eru ekki trúaðir í ljósi klassískra innihaldsskilgreininga á trúarhugtakinu.

Þegar þú hins vegar segir talar um að þeir telji sig trúlausa og að “þeir trúi því mjög heitt að þeir hafi enga trú” þá vísar þú til hlutverkaskilgreiningana og samkvæmt þeim er auðvelt að tala um trúaða trúleysingja. Hins vegar er slík orðræða fáum til gagns og gleði. Með henni er gert lítið úr sannfæringu trúleysingja fyrir því að þeir séu trúlausir, sjálfskilningur þeirra dreginn í efa og látið líta svo út að þeir sigli undir fölsku flaggi.

Að lokum ítreka ég það sem áður er sagt. Ef við teljum okkur trúuð þá eigum við að leitast við að mæta öllum af sömu virðingu og kærleika. Það merkir hins vegar ekki að trúað fólk taki undir allar skoðanir eða samþykki allt sem sagt er.

Kveðja,
Halldór Elías Guðmundsson

Ps. Bjarni Randver fjallar í pistli sínum Hvað eru trúarbrögð? nánar um hlutverka- og innihaldsskilgreiningar á trú.