Hver er munurinn á Gamla og Nýja testamentinu?

Þetta er skemmtileg spurning sem gefur færi á ýmsum vangaveltum. Ég spurði elstu dóttur mína, níu ára, að þessu í gær og hún spurði á móti: “Er einhver munur – annar en þetta með fyrir og eftir Jesú?”. Sá munur er jú augljós hverjum þeim sem eitthvað þekkir til Biblíunnar, að Gamla testamentið er ritað fyrir tíma Jesú Krists, en það nýja um tíma hans og þar á eftir. Reyndar má með sanni segja að Nýja testamentið – og þar með Biblían – eigi sér engan endi, heldur bendi fram að hvoru tveggja, eilífa lífinu að loknu þessu og nýrri jörð og nýjum himni við lok tímanna, sem síðasta rit Heilagrar ritningar, Opinberunarbók Jóhannesar, lýsir svo listavel.

En er annars einhver munur? Stærðarmunurinn blasir við þegar við flettum þessu mikla ritsafni, Biblíunni. Gamla testamentið (Gt) er mun meira að vöxtum en Nýja testamentið (Nt), enda ritunartíminn umtalsvert lengri. Bækur þess eru fleiri og fjölbreyttari að gerð, og bókmenntafræðin getur skipað ritunum í marga flokka. Í Gt er að finna ljóð og spádóma, sagnfræði og ættfræði, lagabálka og helgisiðatexta, svo nokkuð sé nefnt. Í Nt er angi af flestu þessu, mest í formi guðspjalla og bréfa.

Á dögunum fór ég að sjá nýju myndina um Superman, Ofurmennið mikla, sem við þekkjum væntanlega öll, alla vega af afspurn. Þar kemur að sá stóri og sterki maður, reyndar ekki mennskur, en býsna mannlegur þó, knúinn áfram af kærleika til mannanna, segir eitthvað á þessa leið við konuna sem stendur honum næst: “Þú segir að þið þarfnist mín ekki. En daglega heyri ég fjöldann hrópa á frelsara og við því hlýt ég að bregðast”. Biblían sýnir einmitt þetta: Hróp mannanna á hjálp og ást Guðs í verki, heiminum til bjargar, þeim heimi sem þó oft þykist ekki þarfnast frelsara. Að þessu leyti eru Gamla og Nýja testamentið alveg eins. Þar hrópar manneskjan á hjálp og Guð heyrir.

Sumt fólk vill setja Gt skör lægra Nt og segir það gamla sýna reiðan Guðs sem geri sífelldar lögmálskröfur án kærleika. Þessu er ég ekki sammála. Gamla testamentið er fullt af ástúð Guðs og umhyggju og Nýja testamentið kennir svo sannarlega ekki einhverja útvatnaða elsku sem engar kröfur gerir um líferni og atferli gagnvart náunganum. Við megum ekki gleyma því að það sem við köllum Gamla testamentið var sú Heilaga ritning sem Jesús Kristur byggði köllun sína og sjálfsskilning á. Hann er svo sannarlega til staðar þar líka, allt frá sköpuninni, “Guð af Guði, ljós af ljósi, sannur Guð af Guði sönnum, fæddur eigi gjörður, samur föðurnum. Fyrir hann er allt skapað”, svo vitnað sé í Níkeujátninguna.

Þannig er Jesús Kristur, Orð Guðs, yfir, í og allt um kring í orði Guðs í Ritningunni, virkur allt frá sköpunarsögunni, í gegn um Davíðssálmana og spádómana, uns hann “klæddist holdi fyrir heilagan anda af Maríu meyju og gjörðist maður” (Níkeujátningin). Niðurstaðan er sú að Biblían, bæði rit Gt og Nt, er frásagan af því hvernig Guð heyrir hróp fjöldans, hróp manneskjunnar, hróp hjartans á lækningu og líf. Telpan hafði því rétt fyrir sér: Munurinn er í raun varla umtalsverður, þar sem hvorugur hlutinn getur án hins verið, eins og sést á því að við prentum ekki Nýja testamentið eitt og sér, heldur ávallt með Sálmunum, bænabók Jesú. Góðu fréttirnar eru: Guð heyrir hróp þitt.

Bestu kveðjur,
María