Í messunni á sunnudögum eru oftast lesnir þrír lestrar. Hvernig eru þeir valdir og hver velur þá?

Komdu sæll.

Kristin kirkja tók í arf rit hinnar hebresku Biblíu: Gamla Testamentið. Stofninn í ritningarlestrum guðsþjónustu frumkirkjunnar er þar. Ráða má af elstu heimildum um ritningarlestra á samkomum kristinna safnaða að bréf Páls og annarra postula hafi snemma bæzt þar við og síðan lestrar úr guðspjöllunum í fyllingu tímans.

Frá annarri öld og allt til hinnar sjöttu voru yfirleitt lesnir þrír lestrar: Úr Gamla Testamentinu, úr pistlum postulanna og úr guðspjöllunum. Engin ein regla var þó afgerandi um það hvað lesa skyldi.

Á sjöttu öld var gengið frá hinni fyrstu bindandi reglu um lestra kirkjuársins. Í henni er þó aðeins að finna skrá um pistla og guðspjöll. Þessi fyrsta lestrarregla er enn í notkun sem grundvallarregla hjá rómversk-kaþólsku kirkjunni, hjá lúthersku kirkjunni og ýmsum öðrum mótmælenda kirkjum. Þjóðkirkjan fylgir þessari reglu sem hún tók í arf frá kaþólsku kirkjunni og hefur notað hana með litlum breytingum frá upphafi til þessa dags.

Til viðbótar við þessa elstu lestraskrá hafa kirkjudeildir einnig aðrar skrár sem notaðar eru til skiptis eftir árum. Þjóðkirkjan hefur einn valkost annan um lestra kirkjuársins sem tekur mið af hinum elsta ,og les til skiptis fyrstu og aðra textaröð. Þetta árið hefur verið lesin fyrsta lestraröðin, sú elsta, en með nýju kirkjuári 1.sd. í aðventu tekur lesrtraskrá B við.

Endurnýjun helgihalds kirkjunnar sem náði ákveðnum hápunkti eftir miðja síðustu öld lagði áherslu á að endurvekja hinn forna sið að lesa þrjá lestra en ekki aðeins tvo.

Handbók þjóðkirkjunnar frá 1981 tók þetta upp og síðan eru í hverri messu lestur úr Gamla Testamentinu, lestur úr bréfum Nýja Testamentisins, eða úr Postulasögunni, eða Opinberunarbókinni, og lestur úr einhverju hinna fjögurra guðspjalla og heitir Guðspjall.
Í þessu efni fylgir Þjóðkirkjan ýmsum systurkirkjum sínum, bæði á Norðurlöndunum og annarsstaðar í Evrópu og eru fyrirmyndir að lestrarskrá hennar að finna þar.

Þegar spurt er hver ákveði hvað lesið er, þá er því að svara að þar sem um bindandi reglu er að ræða gildir hið sama og um aðrar ákvarðanir sem snerta helgisiði Þjóðkirkjunnar. Tillögur eru unnar af hópi tilkvaddra sérfræðinga sem fá síðan umfjöllun presta á prestastefnu og afgreiðslu Kirkjuþings, en endanleg ábyrgð hvílir á biskupi Íslands og biskupafundi.

Meginstefna Þjóðkirkjunnar í þessu máli hefur til þessa verið sú að byggja lestraskrána á hinum gamla grunni sem lagður var á sjöttu öld, þó svo að ýmsar systurkirkjur hafa horfið frá því. Ekki verður séð að ástæða sé til þess að breyta þessu, þó svo að valkostir verði auknir í framtíðinni.

Með kveðju,
Kristján Valur