Hvað átti Jesús við þegar hann sagði að auðveldara væri fyrir úlfalda að ganga gegnum nálaraugað en fyrir ríkan mann að ganga inn í guðsríkið?

Þýðir þetta að auðkýfingar geta ekki gert sér neina von um vist á himnum?

Þessi ummæli Jesú eru sótt í Matteusarguðspjall (19. kap. 16.-30. vers) nánar til tekið frásögu af ungum auðmanni sem kom til Jesú og spurði: „Meistari, hvað gott á ég að gjöra til þess að öðlast eilíft líf?“ Kristur svaraði honum með því að vísa til boðorðanna. Þegar hinn leitandi maður kvaðst hafa gætt þeirra fékk hann svarið: „Ef þú vilt vera fullkominn, skaltu fara, selja eigur þínar og gefa fátækum, og munt þú fjársjóð eiga á himnum. Kom síðan, og fylg mér.“ Fór maðurinn þá burt hryggur en Jesús sagði við lærisveina sína: „ Sannlega segi ég yður: Torvelt verður auðmanni inn að ganga í himnaríki. Enn segi ég: Auðveldara er úlfalda að fara gegnum nálarauga en auðmanni að komast inn í Guðs ríki.“

Ummælin um úlfaldann og nálaraugað kann að vera þekkt orðatiltæki og kemur það fyrir í Talmud, sem er safn af útleggingum lærifeðra meðal Gyðinga (rabbína) á lögmálinu. Síðar voru ummælin tekin upp í Kóraninn. Þá má líta á þau sem þekkt mælskubragð sem algengt var um daga Krists og hann beitti oft og kalla má ýkjur eða yfirdriftir.

En víkjum þá að efni frásögunnar og því sem spurningin raunverulega snýst um. Geta auðkýfingar ekki gert sér neina von um vist á himnum? Af þessari einu frásögu liggur nærri að svara megi spurningunni neitandi og að auður komi í veg fyrir sáluhjálp. Að svipaðri niðurstöðu má komast út frá alþekktum ummælum um þjónustu við Guð og mammon (Matteusarguðspjall 6. kap. 24. vers). Það er þó varla hægt að draga þá ályktun af guðspjöllunum að Kristur hafi krafist fullkominnar fátæktar af öllum þeim sem fylgdu honum eða hafi sett fátækt sem ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir sáluhjálp. Það tíðkaðist þó greinilega nokkuð í upphafi kristni að fólk afsalið sér eigum sínum og legði til safnaðarins (sjá t.d. Postulasagan 5. kap. 1. vers o. áfr.). Ætla má að það hafi verið auðveldara að leggja eigur sínar þannig í sameiginlega sjóð um leið og maður varð fullgildur þátttakandi í nýju samfélagi en að gefa eigur sínar fátækur og ganga tómhentur til fylgis við söfnuðinn. Slík myndun „kommúnu“ var þó ekki algild regla og víða má sjá að ríkir og fátækir væru saman í söfnuði sem starfaði í skjóli eignamanns, karls eða konu.

Hvernig sem á málið er litið er þó ljóst að eignir skiptu máli þegar einstaklingar slógust í fylgd með Kristi og tóku að haga lífi sínu með það í huga að ríki Guðs væri í nánd, þ.e. að allir hlutir biðu endurskoðunar sinnar og endurnýjunar samkvæmt vilja Guðs. Það sem mestu skiptir var þá að líkindum hvort eignamaðurinn skoðaði auðæfin sem takmark að keppa eftir eða hvort hann leit á þau sem tækifæri til góðra verka. Fyrra sjónarhornið ýtti undir sjálfhverfu sem einangraði auðmanninn frá samfélagi við Guð og menn. Hið síðara skapaði samstöðu og samfélag. Fyrra sjónarhornið er opið. Hið síðara lokað.

Mannlegt eðli er með þeim hætti að eignir leiða í flestum tilvikum frekar til einangrunar en samstöðu. Þegar öllu er á botninn hvolft eru það þó ekki eignirnar eða auðæfin sjálf sem máli skiptir heldur afstaða auðkýfingsins sjálfs, hvort hann heldur eða sleppir. Í því sambandi er einnig mikilvægt að gera sér grein fyrir að um grundvallarafstöðu er að ræða en ekki hitt hvort viðkomandi er reiðubúinn til að styðja góðgerðastarfsemi eða menningarmál í einstökum tilvikum eða jafnvel reglulega.

Þegar öllu er á botninn hvolft standa því líklega ríkir og fátækir í sömu sporum þegar um „sáluhjálp“, „Guðs ríki“ eða „himnavist“ er að ræða. Öllu skiptir hvort við notum það sem við höfum á eigingjarnan eða óeigingjarnan hátt, hvort við erum sjálfhverf eða útleitin, hvort við einangrum okkur eða deilum með okkur.

Hjalti Hugason