Hver er boðskapur 46. sálms Passíusálmanna?

Textinn

Yfirskrift 46. Passíusálms er: Um teiknin sem urðu við Kristí dauða. Píslarsagan lýsir þeim teiknum eða táknum á þessa leið:

„Þá rifnaði fortjald musterisins í tvennt, ofan frá og niður úr, jörðin skalf og björgin klofnuðu, grafir opnuðust og margir líkamir helgra látinna manna risu upp. Eftir upprisu Jesú gengu þeir úr gröfum sínum og komu í borgina helgu og birtust mörgum. Þegar hundraðshöfðinginn og þeir, sem með honum gættu Jesú, sáu landskjálftann og atburði þessa, hræddust þeir mjög og sögðu: „Sannarlega var þessi maður sonur Guðs.“ Og fólkið allt, sem komið hafði saman að horfa á, sá nú, hvað gjörðist, og barði sér á brjóst og hvarf frá.“

Hallgrímur endursegir texta píslarsögunnar í fyrsta og öðru erindi sálmsins:

1. Þegar Kristur á krossins tré
kannaði dauðann stríða,
teikn og stórmerki mestu ske,
mælir svo Ritning fríða:
musteristjaldið mjög umvent
í miðju varð að ritna í tvennt,
hristist jörð harla víða.

2. Sundur klofnuðu björgin blá,
byrgð leiðin opnast fóru,
líkamir dauðra lifna þá,
lít hér þau undrin stóru,
eftir lausnarans upprisu
inn í borgina vitjuðu,
af sumum þar sénir voru.

Þessa sögu – að undanskilinni frásögunni um játningu hundraðshöfðingjans sem hann getur síðar (11. vers) – útleggur hann síðan í versum þrjú til tólf og skýrir þar hvaða lærdóm megi draga af þessum táknum og á hvaða áminningar megi finna .

Fyrsta tákn: Jarðskjálftinn

3. Hvað hér historían hermir rétt,
hygg að því, sál mín mæta,
þér til lærdóms er það fram sett,
þess áttu vel að gæta.
Jörðin skalf þegar Jesús dó,
jafnvel þeir hörðu klettar þó
sýndu meðaumkun sæta.

4. Steini harðara er hjartað það
sem heyrir um Jesú pínu
gefur sig þó þar ekki að,
ann meir gjálífi sínu.
Kann nokkuð svoddan kalt hugskot
Kristí dauða að hafa not?
Guð stjórni geði mínu.

5. Það má undra hin þunga jörð
þreyði ei kyrru að halda,
blágrýtis einninn björgin hörð,
bresti liðu margfalda.
Holdið þó ei né hjartað manns
hryggist við pínu skaparans,
sem hans þó hlaut að gjalda.

Hann nefnir fyrst jarðskjálftann og leggur út af honum í þriðja, fjórða og fimmta versi. Jarðskjálftinn sýnir að jafnvel harðir klettar jarðarinnar sýndu meðaumkun þegar Jesús dó 3. vers). Menn sem heyra án þess að hrærast við í hugskoti sínu um þjáningu Jesú hlýtur þá að vera harðara en grjót því að það eru mennirnir og illvirki þeirra sem eiga sök á þjáningu Jesú, ekki jörðin (4. vers). Þetta áréttar hann enn í 5. versi. Þessi áminning samsvarar orðum Hallgríms í 41. Passíusálmi þegar hann segir um þann atburð að sólin hætti að skína og myrkur varð um miðjan dag:

Sólin blygðast að skína skær,
þá skapara sinn sá líða,
hún hafði ei skuld, það vitum vær,
þess voðameinsins stríða.
Ó, hvað skyldi þá skammast sín
skepnan sem Drottni jók þá pín,
með hryggð og hjartans kvíða. (41.3)

Náttúran er þannig mönnunum til áminningar.

Annað tákn: Fortjaldið

6. Fortjaldið sýnir sannleik þann
sundur þá rifna náði,
af takast skyldi öll fyrir sann
eftir Guðs settu ráði
Gyðingakynsins kóngleg stjórn,
kennivaldið og lögmáls fórn,
sem ritning sjálf um spáði.

7. Hindrun réð öllum æríð stór
inn í Guðs ríki banna,
því veldur syndasektin vor
og saurugleikinn verkanna.
En fyrir Jesú dýrstan deyð
Drottinn til bjó oss opna leið
héðan upp til himnanna.

8. Hér í kristninna helgidóm
höfum vér frelsi að ganga,
þar boðast náð og blessun fróm,
burt er þá sorgin stranga.
Sálin vor hefur búna braut
beint í Abrahams gleðiskaut
eftir heims hörmung langa.

Fortjaldið skildi að hið heilaga og allra helgasta í musterinu. Inn fyrir fortjaldið mátti æðsti presturinn einn ganga og gerði það einu sinni á ári, á friðþægingardaginn, sem var haldinn hátíðlegur á haustin. Fortjaldið merkti þannig skilin milli Guðs og manna sem æðsti presturinn gat brúað með fórnarþjónustu sinni. Með dauða sínum batt Jesús enda á fórnarþjónustu prestanna í musterinu og greiddi mönnum leið til Guðs. Jafnframt er Jesús hinn sanni konungur.

Í sjöunda versi heldur skáldið áfram þessari íhugun og skilur fortjaldið andlegum skilningi: Það sem skilur á milli manna og Guðs er syndin. Með dauða sínum greiddi Jesús þá sekt sem syndin hafði bakað mönnum og bjó mönnum leið til himins.

Íhugunin um þetta atriði heldur áfram í áttunda versi og bendir á að kirkjan sé hús þar sem ekki sé milliveggur milli Guðs og manna heldur eigum við þar inni frelsi til að að hlýða orði Guðs. Kirkjan sýnir líka að okkur er að loknum jarðneskum dauða búin leið til himins. Líkingin um Abrahams skaut er sótt til dæmisögunnar af ríka manninum og Lasarusi þar sem segir að Lasarus hafi verið borinn af englum í faðm Abrahams (Lúkasarguðspjall 16.22).

Þriðja táknið: Upprisa dauðra

9. Frelsarans dauða einninn að
önduð líkin hér njóta,
guðlegur kraftur gjörði það,
grafirnar opnast hljóta,
því Drottins Jesú dauði á kross
dauðann sigraði fyrir oss,
afl hans og brodd nam brjóta.

10. Merk að úr jörðu mátti ei neinn
maður frá dauðum standa
fyrr en tjáði vor Herra hreinn
hold sitt aftur lifanda,
fyrstur allra því uppreis hann
af eigin krafti og þar með fann
endurlausn oss til handa.

Dauði frelsarans veldur því að þeir sem látnir voru fyrir dauða Krists njóta líka dauða hans. Dauði Jesú er sigur á dauða okkar (9. vers). Með því að Jesús reis upp frá dauðum fyrstur allra manna ávann hann öllum mönnum endurlausn og frelsi (10. vers).

Fjórða táknið: Játning hundraðshöfðingjans

11. Höfðinginn krossi Herrans hjá
hér með allt fólkið líka
jafnsnart er svoddan jarteikn sjá,
játning þeir gjörðu slíka:
„Sannlega hefur saklaus hann
og sonur Guðs verið þessi mann.“
Brjóst slá og brátt heim víkja.

12. Fólkið sem harða krossins kvöld
Kristó fyrst óska náð
fann nú hið þyngsta í brjósti böl,
beiskleg samviskan þjáði.
Of hastarlegan úrskurð flý,
ef þú viilt vera af sorgum frí,
hætt er hrasanda ráði.

Í ellefta versinu er lýst því að hundraðshöfðinginn hafi af táknunum sem urðu við dauða Jesú sannfærst um að Jesús er sonur Guðs. Hann var rómverskur og þar með heiðinn og það voru líka hermenn hans. Þeir létu m.ö.o. teiknin mýkja hjörtu sín til iðrunar og trúar (sbr. 4. vers). Það leiðir til áminningar í 12. versi um að menn forðist að hrapa að ályktunum heldur ígrundi málefni mjög vel áður en þeir felli úrskurð um þau. Það var þetta sama fólk sem nokkru áður hafði heimtað framsal og krossfestingu Krists.

Bænin í lokin

13. Dauðínn þinn, Jesú Drottinn, þá
dýrlegan kraft út sendi
heiðnum manni svo hér við brá
hann þig guðs sopn meðkenndi.
Ég bið gæskunnar geðið þitt
gefðu við lifni hjartað mitt,
að svo frá illu vendi. Amen.

Lokavers sálmins er beint framhald ellefta og tólfta vers. Dauði Drottins gaf heiðingjanum kraft til að játa Jesú sem Drottin. Bænin er sú að Jesús gefi okkur sama kraft svo að hjörtu okkar megi lifna til trúar og réttrar breytni.

Kveðja,
Einar Sigurbjörnsson