„Þá rifnaði fortjald musterisins í tvennt, ofan frá og niður úr, jörðin skalf og björgin klofnuðu, grafir opnuðust og margir líkamir helgra látinna manna risu upp. Eftir upprisu Jesú gengu þeir úr gröfum sínum og komu í borgina helgu og birtust mörgum. Þegar hundraðshöfðinginn og þeir sem með honum gættu Jesú, sáu landskjálftann og atburði þessa, hræddust þeir mjög og sögðu: „Sannarlega var þessi maður sonur Guðs.“ Og fólkið allt, sem komið hafði saman að horfa á, sá nú, hvað gjörðist, og barði sér á brjóst og hvarf frá.“

Hvað á maður að lesa út úr þessu?

Þessi texti er lokakaflinn í píslarsögu Jesú. Hann er að mestu leyti úr yngsta samstofna guðspjallinu, Mattheusarguðspjalli, en lokasetningin er úr Lúkasarguðspjalli. Hér með lýkur hinni löngu píslargöngu en framundan er upprisan.

Miðhluta textans (þ.e.a.s. “... grafir opnuðust og margir líkamir helgra látinna manna risu upp. Eftir upprisu Jesú gengu þeir úr gröfum sínum og komu í borgina helgu og birtust mörgum”) er aðeins að finna hjá Mattheusi, versin á undan og eftir eru talin koma úr Markúsarguðspjalli en lokaversið, um fólkið sem sá hvað gerst hafði, barði sér svo á brjóst og hvarf í burtu, er sem sé Lúkasartexti. En hvað sem þessu líður er tvennt sem málið snýst um.

Hið fyrra er stílinn eða tjáningarformið. Hér er gripið til ýmissa þekktra stílbrigða samtímans til þess að draga eins skýrt fram og unnt er að atburðurinn, þ.e.a.s. krossdauði Jesú, er tímamótaviðburður. Mattheus kýs að segja það ekki með hógværum og einföldum orðum heldur að grípa til myndmáls sem hann þekkti og m.a. spámennirnir notuðu í sama tilgangi löngu á undan honum. Það á við um jarðskjálftann til að undirstrika að undirstöðurnar skjálfa, maðurinn þarf að nema staðar og horfa á undirstöður lífsins, á forsendur tilvistar sinnar. Fortjaldið rifnar svo að leið mannsins inn í hið heilaga er opin, ný fórn hefur verið færð á krossinum sem gerir allar aðrar fórnir merkingarlausar. Ljóst er einnig að upprisuþemað (sem var alþekkt á þessum tíma meðal margra trúarbragða og innan margra trúflokka) hefur einnig táknrænu hlutverki að gegna: hér er vísun til þeirrar upprisu sem í vændum var á páskum og jafnframt að hún mun ekki einskorðast við Jesúm heldur falla hverjum og einum í skaut sem trúir á hann.

Hið síðara er setningin sem lögð er hundraðshöfðingjanum í munn og þeim sem með honum voru: Sannarlega var þessi maður sonur Guðs. Þessa setningu mætti túlka sem hápunkt píslarsögunnar, nú á allt að liggja ljóst fyrir: Jesús var sonur Guðs. Sú “kvikmynd” sem Mattheus bregður á tjaldið með táknum og hugtökum síns tíma miðar að þessu einu. Í hans hug skiptir það eitt máli að Guðs ríki er í nánd, veldi hans hefur brotist inn í heim mannsins og það gerist ekki eins og einhver hversdagslegur atburður heldur þvert á móti: það hriktir í öllu og hvaðeina leikur á reiðiskjálfi.

Hundraðshöfðinginn, sá sem ekki var í hópi þeirra sem trúðu, kemst ekki hjá því að verða vitni að þessu, það fer ekki framhjá neinum.

Samandregið og með öðrum orðum er hér um að ræða myndræna lýsingu þar sem þekktum táknum og viðurkenndum tjáningarmáta á tímum guðspjallamannanna er teflt fram til að segja hið ósegjanlega: Guð hefur opinberast með nýjum hætti í veröld mannsins. Mattheus er að tjá sína eigin trú um leið og hann endurspeglar trú frumsafnaðarins.

Með kveðju
Gunnar Kristjánsson