Hvenær eru imbrudagar og hvaða þýðingu höfðu þeir?

Imbrudagar byggja á ævafornri venju kristinnar í vesturálfu. Þeir eru
einskonar inngangur að árstíðunum fjórum. Ekki er ólíklegt að þeir hafi
upphaflega verið tengdir hátíðum úr heiðnum sið rétt eins og jólin.

Imbrudagar standa þrjá daga í senn, miðvikudag, föstudag og laugardag.

Imbrudagar eru á þessum dögum eftir öskudegi, eftir hvítasunnudegi, eftir krossmessu (14. september) og eftir Lúcíumessu (13. desember).

Imbrudagar eftir öskudag má kalla hérlendis imbrudaga á föstu, en í suðurhluta álfunnar eru þetta imbrudagar á vori. Imbrudagar eftir hvítasunnudag eru imbrudagar á sumri, (en eru hérlendis miklu fremur imbrudagar á vori.). Imbrudagar eftir krossmessu (14. september), eru imrudagar á hausti, og eftir Lúcíumessu (13. desember) eru imbrudagar á vetri.

Nafnið er komið úr engilsaxnesku og er merking þess umdeild, en giskað á að það merki "umferð", þ. e. umferðarhelgidaga sem endurtaka sig aftur og aftur á árinu. Jafnframt virðist nafnið hafa orðið fyrir áhrifum af latneska heitinu quatuor tempora: fjórar tíðir, þ. e. fjórar kirkjulegar
(kaþólskar) árstíðir sem árinu var skipt í og hófust með imbrudögum. Þess vegna heita þessir dagar í sumum löndum Quatember- dagar.

Hómilíubokin gerir grein fyrir Imbrudögum sem hér segir:

Imbrudagar of vetur eru til þess settir, að Guð láti eigi svo mikinn þela verða í jörðu,
að eigi megi sáði niður koma.
Imbrudagar of vor eru til þess settir, að Guð láti sáð rætast í jörðu og
upp renna, er hann
lætur fyrst sáið verða í jörð.
Imbrudagar of sumar eru til þess settir, að sá akur rætist og frævist til
skurðar, er Guð
lét sáinn verða og upp renna.
Imbrudagar of haust eru til þess settir, að Guð láti hirðast og haldast
uppskorið korn af
akri þeim, er hann lét vaxa og frævast.

Um leið og imbrudagar eru þakkar- og bænadagar á tímamótum árstíðanna eru
þeir einnig iðrunardagar og yfirbótardagar. Þeir rjúfa flæði
kirkjuársins með alvarlegri íhugun.
Eftir siðaskifti urðu imbrudagar sumpart árstíðabundnir bænadagar eða
iðrunar - og yfirbótardagar en þeir týndust víðast hvar á tímum
upplýsingarinnar.
Endurreisn þeirra á síðari árum hefur ekki síst tengst starfsemi
sérstakra staða og húsa þar sem kristið fólk kemur saman til
uppbyggingar eða er þar búsett og hefur reglu á helgihaldinu.
Laugardagsmessan á imbrudögum var upphaflega upphaf á bænavöku sem
stóð til sunnudagsmorguns. Þema hennar er að maðurinn á að vaxa úr
viðjum syndarinnar og guðleysisins til Kristssólarinnar.
Laugardagur á imbrudögum var forðum tíð sá dagur þegar prestar voru
vígðir. Mjög væri æskilegt að taka aftur upp þann sið að prestsvígsla fari
fram á tilteknum dögum fjórum sinnum á ári. Þá væri hægt að undirbúa
verðandi presta og djákna á imbrudögum til að taka við sínu embætti.

Bæn fyrir imbrudaga.

Heilagi Guð, vér biðjum þig: Heyr í mildi þinni grátbeiðni vora
og rétt út hægri hönd þína gegn öllu því sem ógnar oss, fyrir
Drottin vorn Jesú Krist, sem með þér og heilögum anda lifir og
ríkir um aldir alda.

Imbrudagar í vikunni eftir hvítasunnu eru eins og fyrr segir kallaðir
imbrudagar á sumri þegar kemur sunnar í álfuna, en hér er líklega rétt að
kalla þá imbrudaga á vori. Þeir eru yngstir í röð imbrudaganna, en þó
þekktir í kirkjunni frá því eftir 400. Leo mikli sem var páfi 440 – 461
festi þá í sessi.
Í Suður Evrópu tengdust imbrudagar í hvítasunnuviku fyrstu hveitiuppskeru
ársins.
Kirkjan þakkar fyrir fyrstu uppskeru ársins. Kristið fólk kom með tíund
þess sem uppskorið var til kirkjunnar og þakkaði gjafaranum allra góðra
hluta, Drottni og skaparanum fyrir gjafir hans. Í kirkjunni var lesið um
himnabrauðið, manna, en líka um úthellingu hins heilaga anda á hvítasunnu.
Frumgróði jarðar tengist frumgróða kirkjunnar eins og honum er lýst í
lestrum hvítasunnunnar. Sú hefð að gera hvítasunnuna að aðalfermingarhátíð
kirkjunnar tengist sömu hugsun. Fermingarbörnin eru frumgróði kirkjunnar
eins og fyrstu ávextir jarðar.

Með kveðju,
Kristján Valur