Nú getur hver sem er ákveðið að túlka biblíuna eftir eigin höfði og skipt um skoðun á grundvallarhugmyndum. Má þá t.d. nefna þá kristnu túlkun sem var boðuð þegar Alþingi ákvað að við yrðum kristin og svo þær risa breytingar sem verða í siðaskiptum.

Hvernig ákveður maður hvaða túlkun maður beitir við lestur biblíunnar? Er réttara að velja eina fram yfir aðra?

Hvernig er hægt að vita yfir höfuð að biblían segi réttar frá en önnur trúarbrögð?

Sæll Einar,

Vissulega getur hver og einn túlkað Biblíuna eftir eigin höfði og lagt mismunandi skilning í orð hennar. Menn hafa tekist á um texta hennar í gegnum aldirnar og gera enn. Lykillinn að allri túlkun Biblíunnar er Jesús Kristur. Í lok Lúkasarguðspjalls segir frá því er Jesús slæst í för með tveimur mönnum á leið þeirra til Emmaus og á leiðinni útlagði hann fyrir þeim það sem um hann er ritað bæði hjá Móse og spámönnunum. Þeir fundu á meðan hvernig hjartað brann í brjóstum þeirra meðan Jesús talaði til þeirra og lauk upp fyrir þeim ritningunum. (Lúk. 24:13-34)

Biblían er orð Guðs en það hrekkur skammt fyrir okkur ef við trúum því ekki að Biblían sé orð Guðs til okkar, orð sem við tökum persónulega á móti. Lúther vildi binda túlkun Biblíunnar við Jesú Krist sem Guðs lifandi orð sem heilagur andi upplýsir. Með því var Lúther alls ekki að hafna skynsemi mannsins heldur lagði hann áherslu á hvernig heilagur andi hjálpar skynseminni að stafa sig í gegnum merkingu orðanna sem Biblían geymir.

Sjálfur lagði Lúthers sig eftir því að skoða ritninguna en forðaðist um leið alla óeiginlega túlkun. Hann taldi að við lestur Biblíunnar ættum við að halda okkur við bókstafinn, venjulegt málfar og skýra hugsun.

Annað grundvallaratriði hjá Lúther er að ritningin sé í sjálfu sér skýr og auðskilin. Hún er svo að segja sinn eigin túlkandi en í skýrleika hinnar bókstaflegu merkingar textans lýkur heilagur andi ritningunni upp. Erfiða ritningarstaði á að útskýra í ljósi augljósra texta en ekki öfugt.

Bibilían er skrifuð á löngum tíma í ákveðnu samhengi og vissulega hefur sú staðreynd einnig áhrif á túlkun hennar. En þar sem Biblían er ekki aðeins heilmild um Krist heldur mætir hann manninum í henni og verðun við að skoða hana bæði í ljósi sögulegs samhengis og því hvernig hún talar inn í okkar samtíð og inn í okkar líf.

Kenningar Lúthers urði til þess að hrinda siðbótinni af stað í kirkjunni en vissulega voru þá menn ekki á eitt sáttir um túlkun ritningarinnar og oft var hart tekist á. Þess vegna er spurning þín Einar svo umhugsunarverð, þegar kemur að því að fyrir okkur að velja hverju við trúum. Við getum aðhyllst eina túlkun í dag en það er líka leyfilegt í þessu sem öðru að skipta um skoðun og þannig getur túlkun okkar og skilningur verið orðinn annar eftir árið.

Túlkun á texta á sér hins vegar aldrei stað í tómarúmi hvort sem um er að ræða texta Biblíunnar eða t.d. túlkun ljóða. Við komumst ekki frá sjálfum okkur í þessu samhengi og erum þannig t.d. bundin bæði reynslu, þekkingu, upplifun, skynsemi og trú.

Við getum hins vegar ekki haldið utan um eða reynt að skilja sannleikann um Guð án trúar. Sá sannleikur er of djúpur og of hár til þess að við í eigin mætti náum utan um hann með skynsemi okkar og hugsun. En í trú sem verkar í okkar í krafti heilags anda, getum við greint orð Guðs á síðum Biblíunnar og játað að það orð er Jesús Kristur. Ef við þekkjum hann og játum trú á hann getum við lesið alla Biblíuna í gegnum hann ef svo má segja. Enda sagði Jesús sjálfur oft þegar hann var að tala við lærisveina sína: Þér hafið heyrt að sagt var (og átti þá við texta Gt.) en bætti svo við: En ég segi yður.

Í Biblíunni er að finna hjálpræðisleið mannsins. Við kunnum að sjá í henni ýmsar leiðir en enginn þeirra leiðir til lífs og lausnar nema sú sem Jesús Kristur varðar fyrir okkur. Hvernig við finnum þá leið og höldum okkur við hana sem hina einu réttu leið fyrir okkur byggist á trú og því samfélagi sem við eigum við Guð í bæn. Mennirnir sem hittu Jesú á leið sinni til Emmaus þeir þekktu hann ekki fyrr enn hann tók brauðið og braut það. Þeir þurftu þetta samfélag við hann til þess að þekkja hver væri þarna samferða þeim. Og þannig trúi ég að eins sé farið með skilning okkar á Biblíunni, að við þurfum að lesa hana í bæn til þess að heilagur andi fái veitt okkur skilning á því sem engin túlkun nær yfir. Því kenning er eitt en persónuleg trú annað.

Bryndís Malla Elídóttir, héraðsprestur