Ég lít á mig sem trúaða manneskju og get ekki ímyndað mér líf mitt án trúar og Guðs. Engu að síður er Biblían og boðskapur hennar oft á tíðum svo rangur, sbr. helvíti og morð og pyntingar sem Guð er valdur að. Er hægt að trúa á Guð en efast samt um heilaga ritningu? Er ég vantrúuð ef ég geri það?

I
Þakka þér fyrir þessa einlægu spurningu. Hún er áleitin og réttmæt og verðskuldar svar.

Þú ert ekki sú eina sem átt erfitt með að hugsa þér lífið án trúar. Ég get ekki heldur ímyndað mér líf mitt án trúar. Sú tilfinning er sameiginleg öllu fólki. Öll leitum við svara við spurningum lífsins: Hvaðan komum við og hvers vegna? Hver er tilgangur lífsins? Hvernig ber okkur að breyta? Hvaða örlög bíða okkar?
Því er ólíkt farið hvar fólk finnur svör við þessum spurningum og hvers konar svör það eru. En burtséð frá því er trú í eðli sínu fólgin í trausti, í því að leggja traust sitt á þessi svör og uppsprettu þeirra og lifa í þeim eftir bestu getu. Þetta merkir samt ekki að hver þau svör sem að fólk finnur séu rétt og sönn.
„Trú er fullvissa um það, sem menn vona.“ (Heb 11.1) Í kristnum skilningi er trú fólgin í því að treysta á boðskap Jesú Krists, leggja traust sitt á hann eins og hann kemur fram í orðum Jesú og verkum; að bera honum vitni í eigin lífi, í hugsunum sínum, orðum og gjörðum. Samkvæmt kristinni trú er Jesús „vegurinn, sannleikurinn og lífið“ (Jh 14.6). Fyrir hann finnum við hin sönnu svör sem ljúka upp leyndardómum lífsins. Jesús er Guð almáttugur, skapari himins og jarðar holdi klæddur, og geymir því í sjálfum sér svörin við spurningum okkar. Uppruna okkar og örlög eru að finna í honum og þar með tilgangurinn sem fólginn er í lífi okkar.
Allri trú fylgir hins vegar efi. Vegur trúarinnar er sjaldnast jafn breiður og greiðfær og við vildum. Allt trúað fólk efast einhvern tíma. Það er mikilvægt að vita að það er allt í lagi að efast, það er mannlegt.

Jesús upplifði sjálfur angist efans. Við skulum því ekki álasa okkur um of fyrir eigin efasemdir. Oftar en ekki gerir efinn vart við sig á ögurstundum lífsins, þegar við leitum lausnar frá sársaukafullri reynslu sem vekur upp erfiðar grundvallarspurningar og kallar á svör við þeim. Efi er því í raun eðlilegur förunautur trúarinnar; ekki andstæða hennar, heldur hluti af henni. Efinn hrópar á trúna, trúin sefar efann. Það má því segja að efi sé upphaf trúarinnar en ekki endalok hennar. Þú hefur heyrt sagt að trúin flytur fjöll. Jesús sagði það. Ef við efuðumst alls ekki – ef engar spurningar leituðu á okkur – þá væru enginn fjöll til að flytja, ekkert til að yfirstíga. Það væri engin þörf fyrir trú í raun og veru.
Þetta þýðir þó ekki að efi sé þægileg tilfinning. Efi getur gengið nærri fólki og trú þess. Efi getur bugað trú. Það er aldrei gott að líta á trú sína sem sjálfsagðan hlut. Trú kallar á auðmýkt og sjálfsskoðun. Efi er nefnilega ekki það eina sem getur gengið nærri trúnni og bugað hana. Ræktarleysi okkar sjálfra kemur oft í veg fyrir að trú okkar fái að vaxa og dafna – og þar með við sjálf. Það greiðir að sama skapi efanum leiðina að trú okkar.

Trú þarf að rækta og halda við. Trú lifir ekki ein og sér heldur eingöngu í tengslum við það sem hún beinist að. Kristin trú er samfélag við Guð – og meira en það, hún er samfélag við lifandi Guð. Samfélag við Guð krefst virkni af okkar hálfu. Vinátta krefst samskipta, hún krefst þess að við gefum af sjálfum okkur. Ef við gefum okkur ekki tíma til að sinna vini okkar þá verður sú vinátta að engu fyrr en síðar.

Sama gildir um trúna. Bænin, samtal okkar við Guð, er andardráttur trúarinnar. Bænin „Guð, ég trúi, hjálpa þú vantrú minni“ er alls ekki sísta bænin sem hægt er að fara með. Samfélagið við Guð í helgidómi hans, tilbeiðslan og lofgjörðin, er einnig ómissandi hverjum kristnum manni, efagjörnum eða ekki.

II
Fyrirstöður trúarinnar geta verið margskonar. Efi fólks stafar af ýmsu. Þú nefnir sérstaklega Biblíuna og boðskap hennar sem fyrirstöðu trúar þinnar, m.a. hugmyndir um helvíti.
„Helvíti“ er framandi orð í dag og lítið notað – nema þá helst sem blótsyrði. Það er ennfremur ljótt orð og óþægilegt. Í huga okkar er Guð réttilega kærleikur, persónulegur skapari og faðir, algóður og miskunnsamur. Ég býst því við að fólk vilji minnst vita af helvíti og eigi hreint ekki gott með að skilja af hverju við ættum að velta því fyrir okkur í samhengi kristinnar trúar. Himnaríki er auðvitað mikilægara en helvíti. Í samanburði við himnaríki fer afar lítið fyrir helvíti í Biblíunni. Himnaríki ætti því eðlilega að leita meira á huga okkar.

Fólk hefur oft miklar hryllingsmyndir fyrir sér þegar það hugsar um helvíti. Ég ætla ekki að þykjast geta lýst helvíti. Ég á auðveldara með að hugsa mér andstæðuna, þ.e. himnaríki, enda er henni mun betur lýst í Nýja testamentinu og eitthvað sem Jesús talaði mun meira um – sem betur fer.

Jesús segir okkar að „himnaríki er líkt mustarðskorni sem maður tók og sáði í akur sinn. Smæst er það allra sáðkorna en nær það vex er það öllum jurtum meira, það verður tré, og fuglar himins koma og hreiðra sig í greinum þess.“ (Mt 13.31-32) Himnaríki er takmarkið, þangað erum við kölluð, þangað liggur leiðin. Það vex af litlu en verður öllu öðru meira. Það er sá veruleiki þar sem vilji Guðs er allt í öllu, þar sem kærleikur hans, friður hans og náð hans fylla alla okkar hugsun og leika um okkur yst sem innst; hinn nýji himinn og hin nýja jörð, þar sem dauðinn er ekki framar til, hvorki harmur né vein né kvöl.

Ennfremur sagði Jesús að „himnaríki er líkt kaupmanni sem leitaði að fögrum perlum. Og er hann fann eina dýrmæta perlu fór hann, seldi allt sem hann átti og keypti hana.“ (Mt 13.45-46) Himnaríki er ekki eitthvað sem við eigum sjálfkrafa aðgang að. Það er ekki eitthvað sem okkur er gefið endurgjaldslaust. Það er eitthvað sem þurfum að fórna miklu fyrir, eitthvað sem mun kosta okkur mikið. (Við þekkjum það af eigin reynslu að dýrmætustu hlutir lífsins eru gjarnan þeir sem við þurfum að hafa fyrir, þeir sem koma ekki til okkar af sjálfum sér. Þroski okkar og vöxtur er líka fólgin í því að ganga á eftir því sem er dýrmætt í lífinu og hafa fyrir því.)

Þá sagði Jesús líka að „himnaríki [er] líkt neti sem lagt er í sjó og safnar alls kyns fiski. Þegar það er fullt draga menn það á land, setjast við og safna þeim góðu í ker en kasta þeim óætu burt. Svo mun verða þegar veröld endar: Englar munu koma, skilja vonda menn frá réttlátum og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna.“ (Mt 13.47-50)

Himnaríki er með öðrum orðum ekki allra því ekki munu allir vilja kosta því til sem af þeim er krafist. Með þessum orðum gerir Jesús greinilega ráð fyrir einhvers konar andstæðu himnaríkis – sem að sama skapi segir okkur eitthvað um eðli hennar. Helvíti er paradísarmissir. Helvíti er sá veruleiki þar sem maðurinn er orðin fullkomlega fráhverfur Guði, fullkomlega fráhverfur kærleika hans, friði hans og náð og ber þeirri staðreynd vitni með lífi sínu. Þegar litið er til þess að Guð er skapari okkar, sá sem geymir í sjálfum sér tilgang okkar og örlög, þá þarf ekki neinar sérstakar myndir til að skilja hve skelfilegt það er.

Hversu mjög sem við vildum þá er helvíti ekki eitthvað sem hægt er að horfa framhjá með léttu móti. Jesús gerir greinilega ráð fyrir því. Við getum ekki lagað Jesú Krist og boðskap hans að okkar vilja – það er hann sem vill laga okkur að sér og sínum vilja. Ef við gerðum það væri kristin trú lítið annað en mannleg hugmyndafræði, miðuð að þörfum okkar. Það er ekki Guðs að gera okkur reikningsskil; það er okkar að gera Guði reikningssskil.

Nútímamaðurinn vill hins vegar það besta – hann er ekki öðru vanur – og oftar en ekki með eins litlum tilkostnaði og hægt er. Það er kannski skýring á því hversu mótfallinn hann er öllum hugmyndum um helvíti. Honum finnst himnaríki sjálfsagður hlutur, telur sig eiga heimtingu á því, án þess að líta svo á að einhvers sé krafist af honum á móti.

Staðreyndin er sú að ef við útilokum þann möguleika að til sé helvíti í einhverri mynd þá hriktir fljótt í stoðum kristinnar trúar.
Ef helvíti er útilokað þá skipta gjörðir okkar í lífinu alls engu máli. Andstæður eru mælikvarði hvor annarrar. Það má meta gleðina yfir því að sigra í ljósi sársaukans sem fylgir því að tapa – og öfugt. Það er erfitt að taka leik alvarlega ef við höfum ekki á tilfinningunni að við getum tapað honum. Þannig yrði líka að líta á hjálpræðið í Jesú Kristi sem sjálfvirkt, eitthvað sem fellur manninum í skaut óháð öllu öðru. Þar með væri trú mannsins í raun óþörf. Sjálfvirkt hjálpræði mundi líka hreinlega gera út um frjálsan vilja mannsins – það sem gerir okkur að mönnum – því engum væri þá unnt að bjóðast undan því. Sjálfvirkt hjálpræði hins viljalausa manns gerir fórnardauða Krists að sorglegum og óskiljanlegum skrípaleik.
Þegar vikið er að helvíti þá spyr fólk sig oft: „Hvernig getur góður Guð sent fólk til helvítis?“ Þessi spurning gerir ráð fyrir því að fólk fari til helvítis gegn vilja sínum. Það er ekki svo. Guð vill að allir séu hólpnir (sbr. 2P 3.9). Jesús sagði: „Ég er kominn til þess að [þið hafið] líf, líf í fullri gnægð.“ (Jh 10.10) En þeir eru til sem vilja alls ekkert vita af þessu lífi, vilja ekki vera hólpnir, vilja ekki þiggja hjálpræðið í Kristi, hafna því að Jesús sé ljós lífsins, hafna Guði, hafna því að hann sé til.

„Dyrnar“ að helvíti, ef svo má að orði komast, eru því læstar að innanverðu. Allir sem „ganga þar inn“ velja það sjálfir. Þegar allt kemur til alls eru aðeins til tvær tegundir af fólki: fólk sem segir við Guð: „Verði þinn vilji“, og fólk sem Guð segir við: „Verði þinn vilji“. Fólk hefur valkost. Ef ekki væri fyrir þessa sjálfráðu ákvörðun þá væri helvíti ekki til. Sá sem þráir hjálpræðið í Jesú Kristi mun ekki verða af því. Þeim mun gefast sem biðja; þeir munu finna sem leita; fyrir þeim sem banka mun upp lokið verða. (Sbr. Mt 7.7; Lk 11.9)

Auðvitað vildum við öll geta sagt að allir verði hólpnir. En skynsemi okkar mundi grípa frammí fyrir okkur og spyrja á móti: Án vilja þeirra eða samkvæmt vilja þeirra? Ef við svörum „án vilja þeirra“ þá komum við strax auga á þversögnina, því hvernig getur sú göfuga fórn að gefa sig öðrum á vald verið þvinguð. Ef við svörum „samkvæmt vilja þeirra“ þá spyr skynsemi okkar aftur: Hvernig þá, ef þeir vilja ekki gefa sjálfa sig?

Guð er réttlátur og verður því að bregðast við synd mannsins. En Guð er fyrst og síðast kærleikur. Það sem vakir fyrir Guði er ekki að refsa manninum fyrir fall sitt og fráhvarf heldur að færa hið brostna samband til fyrra horfs, leiða manninn heim að nýju. En þar sem Guð er kærleikur þá getur hann aldrei neytt kærleika sínum upp á aðra né þvingað þá til að sýna sér kærleika. Kærleikur getur aldrei falið í sér ánauð. Kærleikur sem er þvingaður upp á fólk er í eðli sínu þversögn. Í þessum skilningi kallar kærleikur Guðs á að til sé andstæða himnaríkis þar sem fólk sem ekki vill elska hann getur fengið vilja sínum fullnægt. Þegar allt kemur til alls þá snýst þetta um þrjú orð: „Verði þinn vilji.“ Spurningin er bara sú hvort um sé að ræða vilja þinn eða vilja Guðs. Hvort heldur sem er þá mun Guð leyfa þér að ráða.

III
Þegar Biblían og innihald hennar er almennt vegið og metið, hvort sem um er að ræða helvíti eða eitthvað annað, þá koma auðvitað ýmsar spurningar í hugann. Biblían er margþætt verk og fjölbreytilegt og hana má skoða frá ýmsum hliðum. Í fyrsta lagi hefur hún að geyma margar bækur og ólíkar, bækur sem eru sprottnar úr ólíkum jarðvegi ólíks tíma og hafa ólíkan tilgang og markmið. Allar hafa þær þó sitt að segja um Guð og manninn.

Það sem Biblían, í öllum sínum fjölbreytileika, hefur að geyma er sjálfsopinberun Guðs. Það er innihald hennar. Guð opinberar sjálfan sig í gegnum sögulega atburði og í gegnum samband sitt við og afskipti sín af fólki í sögunni. Í gegnum Biblíuna, bók frá bók, frá testamenti til testamentis, flettir Guð ofan af sjálfum sér, sviptir hulunni af sér rólega, skref fyrir skref, uns hann stendur frammi fyrir okkur í allri sinni dýrð í mynd Jesú frá Nasaret.

Í kristinni trú er þó ekki litið framhjá því að Biblían er mannanna verk og sprottið úr tilteknu sögulegu og menningarlegu samhengi. Hún er skrifuð á tímabili sem spannar árþúsund og ber að mörgu leyti vitni um heimsmynd, atburði, hugsun, siði og menningu sem eru framandi fólki í dag. Að þessu leyti krefst lestur Biblíunnar tiltekinnar þekkingar og íhugunar og boðskap hennar þarf að túlka á hverjum tíma. Það er ekki vegna þess að boðskapur Biblíunnar er afstæður heldur vegna þess að hann er klæddur í og talar ínn í sögulegan aðstæður, og þær eru breytilegar frá einum tíma til annars. Biblían hefur því tvíþætt eðli, guðlegt og mannlegt. Biblían er orð Guðs því að Guð er uppspretta hennar og innihald. Hún var engu að síður færð í orð af mönnum og er því mannleg bók, verk mannsins að öllu leyti og að því marki brennd. Guð einn er fullkominn, hann er eilífur skapari allra hluta, alls hins sýnilega og ósýnilega. Maðurinn er hins vegar ófullkominn, háður tíma og rúmi, takmarkaður og forgengilegur. Þetta er gott að hafa í huga þegar Biblían er annars vegar. Biblían endurspeglar mannlega menningu, reynslu og sjónarhorn; mannlega hugsun, tilfinningar, viðhorf, hagsmuni og áhugamál. Það er því hvorki rétt né heppilegt að gera þá kröfu til Biblíunnar að allt í henni skuli taka bókstaflega eins og frá því er sagt. Biblían er ekki viðfang trúarinnar heldur það sem hún bendir til, Guð í Jesú Kristi. Við trúum ekki á Biblíuna sem geymir orð Guðs. Við trúum á Orð Guðs sem fólgið er í Biblíunni.

Trúarlegur lestur Biblíunnar er því fólgin í því að hefja sig yfir það sem er mannlegt, lesa á milli línanna og á bak við þær, og koma auga á persónulegt orð Guðs til okkar, boðskap hans og erindi, það sem hann vill segja við okkur. Hér má hafa Jesúbarnið í huga, sem var reifum vafið og lagt í jötu. Þótt Jesús hafi fæðst á tilteknum sögulegum tíma og verið „vafinn“ í viðjar þess jarðneska tíma sem hann lifði, þá er hann engu að síður hafin yfir allan tíma og bendir út fyrir hann, út fyrir sjálfan sig – í áttina til Guðs. Svo er einnig með Biblíuna. Biblían er ekki Guð, hún bendir til hans. Þegar Biblían er annars vegar getum við því ekki litið svo á að við „höfum Guð í vasanum“.

Við skulum líka hafa það í huga að Biblían talar víða til okkar í gegnum líkingar, myndmál og ýkjukennt málfar. Við þurfum ekki að gera ráð fyrir því að það sem sagt er í Biblíunni feli ávallt í sér staðreyndir málsins. Miklu fremur er um að ræða hjálp til að skilja boðskap þess sem verið er að segja. Við þurfum ekki heldur að gera ráð fyrir því að allar staðhæfingar Biblíunnar um Guð séu bókstaflegar og orðréttar. Þegar Biblían talar t.d. um Guð sem hirði, konung, móður eða föður þá er ekki um bókstaflegar staðreyndir að ræða. Þar er um að ræða myndir sem notaðar eru til að orða eðli og eiginleika Guðs á máli sem maðurinn skilur út frá eigin reynslu.

Guði er allt ljóst, honum er ekkert hulið, hann skilur allt. Þekking mannsins er hins vegar í molum, eins og postulinn sagði. Við sjáum svo sem í skuggsjá, í ráðgátu. Trú okkar gerir ekki þá kröfu að við lítum svo á að sannleikanum og réttum staðreyndum séu gerð endanleg skil í hverju því sem Biblían segir. Við ættum því ekki að gera þá kröfu til Biblíunnar sjálf.

IV
Þú minnist sérstaklega á „morð og pyntingar sem Guð er valdur að“. Svar kristinnar trúar er afdráttarlaust. Guð er ekki morðingi né pyntari. Guð er kærleikur. Það þýðir ekki að kærleikur sé einn eiginleiki í Guði á meðal annarra. Guð er kærleikur. Það er eðli hans. Þú ert maður, við erum öll mannleg, ekki að hluta til heldur að öllu leyti. Það skilgreinir okkur. Guð er að öllu leyti kærleikur og verður aðeins skilin í ljósi þess. Guð berst vissulega gegn hinu vonda í fari mannsins. Enda þótt ýmsar frásagnir Gamla testamentisins séu óþægilegar og jafnvel skelfilegar eins og þær standa þá þarf ekki að taka þær beinlínis bókstaflega til þess að átta sig á einmitt þeim boðskap þeirra. Frásagan af Nóaflóðinu og tortímingu Sódómu og Gómorru koma til hugar. Þar er það ekki Guð sem kemur hinu illa til leiðar, hann er sá sem bregst við hinu illa. Slíkar frásögur segja meira um illsku manninn heldur en Guðs. Í þessu samhengi má rifja upp orð Páls postula í bréfi hans til Rómverja.

Reiði Guðs opinberast af himni yfir öllu guðleysi og illsku manna sem kefja sannleikann með ranglæti. Það sem vitað verður um Guð blasir við þeim. Guð hefur birt þeim það. Ósýnilega veru hans, eilífan mátt og guðdómstign má skynja og sjá af verkum hans allt frá sköpun heimsins. Því eru mennirnir án afsökunar. Þeir þekktu Guð en hafa samt ekki tignað hann sem Guð né þakkað honum heldur fylltu þeir hugann af hégiljum og skynlaust hjarta þeirra hjúpaðist myrkri. (Rm 1.18-21)

Guð vill útrýma hinu illa og berst fyrir hinu góða. En það gerir hann með kærleikann að vopni og leiðarljósi.

Við höfum auðvitað tilhneigingu til þess að koma Guði til varnar og útskýra hann, jafnvel burtskýra hann. Gamla testamentið geymir vissulega ljótar frásagnir af illsku. Við verðum líka vitni að voðaverkum í heiminum. Þegar við hugsum um þetta í tengslum við algóðan og almáttugan Guð þá er okkur vandi á höndum. Spurningin sem kemur til hugar er augljóslega sú hvort Guð hafi skapað illskuna og ef svo hvers vegna. Er Guð vondur?

Í fyrsta lagi verðum við að hafa í huga að tilvist hins illa og vonda bendir okkur í raun á þá staðreynd að Guð er kærleikur fyrst og síðast. Þetta kann að hljóma þverstæðukennt en er það samt alls ekki. Guð er kærleikur og því er allt það sem Guð skapar gott (1M 1.31), þar á meðal maðurinn. Guð skapaði manninum góðan og kærleiksríkan heim. En eitt af því að vera maður er að hafa frjálsan vilja. Án frjáls vilja væri maðurinn ekki maður. Við gætum eins reynt að hugsa okkur hringlaga ferning. Guð hefði ekki getað skapað manninn frjálsan en neytt hann samt til kærleiksríks samfélags við sig. (Það er ekki vegna þess að Guð geti það ekki heldur vegna þess að slíkt væri merkingarlaus þverstæða). Að hafa frjálsan vilja er að eiga val milli góðs og ills, kærleika og haturs, Guðs og ekki Guðs. Maðurinn valdi hið síðarnefnda í öllu tilvikum. Hið illa er því fólgið í vilja mannsins, í rangsnúnum vilja mannsins, sem snýr sér undan skapara sínum, uppruna sínum, hinu góða. Hið illa er því ekki til í sjálfu sér. Það er skortur hins góða, vöntun á kærleika.
Án frjáls vilja mannsins væri heimurinn e.t.v. án illsku, haturs og ofbeldis en hann væri líka án kærleika, gæsku og góðvildar. Kærleikur er í eðli sínu sjálfviljugur, eins og komið var að hér að ofan. Hann getur aldrei verið nauðung. Guð taldi það greinilega áhættunnar virði að skapa okkur með þeim hætti sem hann gerði. Þú getur ekki forritað einhvern til kærleika, fólk verður að sýna kærleika af fúsum og frjálsum vilja. Ef Guð hefði skapað okkur til þess eins að þjóna sér sem viljalaus verkfæri, að sínum geðþótta og sér til ánægju, þá væri hann sannarlega vondur. En Guð vildi, og vill enn, að fólk sýni sér kærleika með því að gefast sér af eigin vilja. Það er ástæða þess að við höfum frjálsan vilja. Kærleikur sem er þvingaður upp á fólk er nauðgun. Guð er ekki einhvers konar guðlegur nauðgari. Frjálsum vilja fylgir hins vegar möguleikinn á röngum ákvörðunum og illu vali. Það má því segja að frjálsum vilja fylgir hættan á því að hið illa nái fram að ganga. Það sem er mikilvægt að skilja er að það var maðurinn sjálfur sem raungerði þann möguleika, ekki Guð. Maðurinn er fallinn og lifir í föllnum heimi. Þetta er hinn augljósi boðskapur í upphafsköflum 1. Mósebókar, þar sem segir frá óhlýðni mannsins og brottrekstrinum úr aldingarðinum.

En þessi atburðarrás kom Guði auðvitað ekki á óvart. Guð vissi í alvitund sinni að þrátt fyrir fall mannsins þá gæti hann leitt fram dýpri hamingju og dýrð í frjálsum heimi en honum væri nokkurn tíma unnt í sjálfvirkum heimi. Við þurfum því ekki að líta svo á að þessi heimur sé sá besti af öllum mögulegum heimum heldur treysta því að hann feli í sér bestu leiðina til hins besta mögulega heims. Ágústínus kirkjufaðir sagði: „Þar sem Guð er hin æðsta góðvild þá mundi hann ekki leyfa neina illsku innan sköpunar sinnar nema hann gæti í almætti sínu og algæsku sinni leitt jafnvel gott fram úr hinu illa.“ Og það er eimnitt það sem Guð gerir.
Í föllnum heimi leyfir Guð hinu illa að ná fram að ganga til þess að komast hjá annarri og meiri illsku. Guð er fullkomlega réttlátur. Við ættum því ekki að gera ráð fyrir því að almáttugur Guð láti sér syndir mannsins í léttu rúmi liggja né láta það koma okkur á óvart að Guð kalli fólk fyrir dóm sinn. Í stað þess að leggja dóm á Guð ættum við frekar að undrast að Guð skuli yfirleitt sýna miskunn og þolgæði, að hann skuli elska manninn þrátt fyrir allt og leitast við að frelsa hann.

IV
Þar sem Biblían er annars vegar skulum við því hafa í huga að sannleikann er ekki að finna í orðum manna heldur í Orði Guðs, í orðinu sem varð hold, í Jesú Kristi. Í gegnum hann „höfum við öðlast betri von sem leiðir okkur nær Guði .“ (Heb 7.19) Þetta er alveg satt. Til að þekkja Guð – til að komast nær honum – þá þurfum við fyrst og síðast að líta til Jesú Krists. Enginn er betur til þess fallinn að ljúka upp fyrir manni dyrum Biblíunnar en hann. Þá fyrst verður Biblían raunverulega lifandi þegar innihald hennar er skoðað og túlkað í ljósi kærleiksboðskapar Jesú Krists. Það er ekki fyrr en auga okkar lítur Guð í persónu Jesú Krists að við fáum sanna mynd af Guði. Þangað til þekkjum við Guð aðeins af afspurn og ekki til fullnustu fyrr en við lítum hann augliti til auglitis. Þá verður líka allt gert ljóst, allt gert upp og öllum spurningum okkar svarað.

Í gegnum Jesú Krist er Guð að leita hins týnda, leita þín, til þess að ljúka upp hjarta þínu, hugsun þinni og augum, fyrir lífinu hann geymir fyrir þig og kallar þig til. Hann stígur jafnvel niður til heljar (1Pt 3.19-22), inn í myrkustu afkima mannlegs lífs, þar sem angist efans ræður ríkjum, þar sem öll von virðist úti og lífið í þann mund að farast; jafnvel þangað finnur ljósið hans sér leið, máttur Guðs, kærleikur hans og friður. Jafnvel þar er Guð. Þessi staðreynd er óvíða jafn fagurlega orðuð og í Davíðssálmi 139:

Drottinn, þú rannsakar og þú þekkir mig,
hvort sem ég sit eða stend, þá veist þú það,
þú skynjar hugrenningar mínar álengdar.
Hvort sem ég geng eða ligg, þá athugar þú það
og alla mína vegu gjörþekkir þú.
Eigi er það orð á tungu minni
að þú, Drottinn, þekkir það eigi til fulls.
Þú umlykur mig á bak á brjóst
og hönd þína hefur þú lagt á mig.
Sú þekking er undursamlegri en svo að ég fái skilið,
of háleit, ég er henni eigi vaxinn.
Hvert get ég farið frá anda þínum,
hvert flúið frá augliti þínu?
Þótt ég stígi upp í himininn, þá ertu þar,
þótt ég gerði undirheima að hvílu minni, þá ertu einnig þar.
Þótt ég lyfti mér á vængi morgunroðans
og settist við hið ysta haf,
einnig þar mundi hönd þín leiða mig
og hægri hönd þín halda mér.
Og þótt ég segði: „Myrkrið hylji mig
og ljósin í kringum mig verði nótt,“
þá mundi myrkrið eigi verða þér og myrkt
og nóttin lýsa eins og dagur,
myrkur og ljós eru jöfn fyrir þér.

Við þurfum ekki að eiga svar við öllum spurningum á reiðum höndum til þess að trúa á Guð. Við þurfum hins vegar að treysta. Oftar en ekki eru spurningarnar okkur ofviða. Stundum getum við ekki gert annað en að leyfa Guði að vera Guð og okkur að vera maður. Sá sem vill nálgast Guð verður að trúa því að hann sé til og að hann umbuni þeim er leita hans. (Heb 11.6) En á sama tíma og við treystum því að Guð er kærleiksríkur og réttlátur þá verðum við að horfast í augu við það að okkur er ókleyft að skilja til fulls almáttugan og eilífan Guð. Þegar við stöndum frammi fyrir svipuðum erfiðleikum þú orðar í spurningu þínni þá skulum við muna að hugsanir Guðs eru ekki okkar hugsanir, að vegir Guðs eru hærri okkar vegum og hugsanir hans hærri okkar hugsunum. (Sbr. Jes 55.9) Sem forgengilegar verur eru okkur takmörk sett, í tíma og rúmi, þekkingu og innsæi. Guð hefur hins vegar fulla sýn yfir söguna, frá upphafi hennar til enda og skipar málum þannig af forsjón sinni að áform hans nái fram að ganga fyrir tilstilli frjáls vilja mannsins. Það getur vel verið að Guð þurfi að láta sér einhverja illsku lynda til þess að ná markmiðum sínum. Sú illska, sem út frá okkar brotakennda sjónarhorni kann að virðast tilgangslaus, kann vel að vera réttmæt og nauðsynleg út frá sjónarhorni Guðs.

Til að svara spurningu þinni almennt í stuttu máli: Já, þú getur verið trúuð þrátt fyrir efasemdir í garð eins og annars sem Biblían greinir frá. Lúther minnti okkur á að lítil trú og veikburða trú er jafnmikið trú og sú sem er sterk og mikil; rétt eins og dropi vatns er vatn rétt eins og allar víðáttur hafsins. Þetta þýðir að forsendu hjálpræðisins í Jesú Kristi er ekki að finna í því hversu veik eða sterk trú þín er. Forsenda hjálpræðisins er ætíð Jesús Kristur, líf hans, dauði og upprisa. Að vera kristinnar trúar er að eiga þá vissu og lifa fyrir hana og í henni. Um hana má því alls ekki efast. En að því gefnu þá er ekki sama að hverju efi okkar beinist. Varpi efi okkar skugga á grundvallarkenningar kristinnar trúar, eins og þær er m.a. að finna í trúarjátningunni, þá stöndum við á afar veikum og völtum grunni. Áminning postulans á vel við: „Sérhver athugi hvernig hann byggir. Annan grundvöll getur enginn lagt en þann sem lagður er, sem er Jesús Kristur.“ (1Kor 3.10-11) Við vitum að það er betra er að standa valtur á öruggum grunni en öruggur á völtum grunni. Grundvöllur eini er Jesús Kristur. Á hann má treysta þótt annað bregðist.

Með kærri kveðju
Gunnar Jóhannesson