Er ekki föst venja að hafa altarisgöngu á skírdagskvöld?

Þjóðkirkjan, sem tilheyrir hinni evangelisk- lúthersku kirkjudeild, kennir að tvö séu sakramenti kirkjunnar; skírn og kvöldmáltíð. Á skírdagskvöld er þess minnst um allan hinn kristna heim að frelsarinn Jesús Kristur neytti síðustu kvöldmáltíðarinnar með lærisveinum sínum áður en hann gekk „yfir um Kedrons breiðan bekk“ inn í grasgarðinn þar sem hann var tekinn höndum og leiddur til krossfestingar.

„Gjörið þetta í mína minningu“, sagði hann. Þessi orð tekur kirkjan mjög bókstaflega. Þar með stofnaði hann kvöldmáltíðarsakramenti kirkjunnar. Það er sameiginlega játað af öllum kristnum kirkjudeildum og mótar helgihald kristninnar í hverjum söfnuði og hverri kirkju á byggðu bóli, þar sem helgihaldi verður yfirleitt komið við.

Frá því seint á 19. öld og fram yfir miðja síðustu öld var kvöldmáltíðin, altarisgangan, hörmulega vanrækt á Íslandi. Lengst af þeim tíma gengu einungis fermingarbörn til altaris í fermingarathöfninni sjálfri og jafnvel það eina sinn á ævinni.

Endurreisn altarisgöngunnar á Íslandi hófst með því að boðað var til kvöldmáltíðar á skírdagskvöld, og breiddist sá siður út, enda ekkert tilefni betur til þess fallið. Nú er altarisgangan orðinn fastur liður í helgihaldi flestra safnaða Þjóðkirkjunnar, jafnvel hvern helgan dag.

Altarisganga á skírdagskvöld er svo sjálfsagður og eðlilegur þáttur í kristnilífi allra safnaða að það ætti að heyra til hreinna undantekninga ef altarisgönguguðspjónusta er ekki í hverju einasta prestakalli þessa lands á skírdagskvöld.

Þó að það sé meginstefna í Þjóðkirkjunni að ekki séu fermingarguðsþjónustur á skírdag, eru til þeir söfnuðir þar sem það er gert, og vísað til hefðar. Vegna þess hversu yfirbragð og form fermingarguðsþjónustunnar er ólíkt skírdagsguðsþjónustunni þar sem síðustu kvöldmáltíðar Drottins er minnst, getur hún ekki komið í staðinn.

Sóknarpresturinn í hverju prestakalli er hinn eiginlegi leiðtogi í öllu opinberu helgihaldi og trúariðkun safnaðarins. Honum ber að fara eftir Handbók kirkjunnar og þeim samþykktum sem Prestastefna og og biskup Íslands og biskupafundur samþykkja og Kirkjuþing staðfestir. Geti prestur ekki uppfyllt skyldur sínar leitar hann aðstoðar og ásjár prófasts eða biskups eftir því sem við á, svo að söfnuðurinn fari ekki á mis við þá helgiþjónustu sem honum ber að eiga kost á. Rétt er að minna á að skortur á organista eða söngkröftum hindrar ekki helgihald, því það má allt lesa án söngs og syngja án undirleiks.

Sérstakar aðstæður eru í allra fámennustu prestaköllum landsins. Þar er víða ekki hægt að sinna helgihaldi á öllum helgidögum bænadaga og páska, enda sátt um það í kirkjunni.

Svarið við þessari spurningu er því þannig að ef ekki er kvöldmáltíðarguðsþjónusta á einhverri af kirkjum hvers prestakalls á skírdagskvöld og ekki hamlar fámenni, veður, ófærð eða aðrar óviðráðanlegar aðstæður, þá þarf að bæta úr því.

Með kveðju,
Kristján Valur