Helgi Seljan bar eftirfarandi spurningu fram í grein í Morgunblaðinu: Hvar í Biblíunni standa eftirfarandi orð: "Hóflega drukkið vín gleður mannsins hjarta"? Eru þau etv. ekki þar?
Hér er spurningin og svarið birt í rafrænu formi.

„Hóflega drukkið vín gleður mannsins hjarta“.
Helgi Seljan spyr í Mbl. 11. mars 2008, hvort einhver geti frætt sig um hvar þessa setningu sé að finna í Biblíunni. Ég skal reyna að verða við beiðni hans.
Í stuttu máli er þessa setningu hvergi að finna í Biblíunni heldur er það – eins og fram kemur í grein Helga Seljan – Grímur meðhjálpari í skáldsögunni Maður og kona eftir Jón Thoroddsen sem hefur þessa setningu á vörum og eignar Salómon konungi. Í Biblíunni eru þrjú rit eignuð Salómon konungi, Orðskviðirnir, Prédikarinn og Ljóðaljóðin og auk þeirra er Speki Salómons eitt rita Apókrýfu bóka Gamla testamentisins. Það er skemmst frá því að segja að setningu þá sem Grímur meðhjálpari hefur eftir Salómon er hvergi að finna í þeim ritum sem eru kennd við hann. Salómon hvetur hins vegar til hófsemdar í ritum sínum, líka í meðförum víns, m.a. í Orðskviðunum 23.31-32 þar sem segir: „Horfðu ekki á vínið, hve rautt það er, hvernig það glóir í bikarnum og rennur ljúflega niður. Að síðustu bítur það sem höggormur og spýtir eitri sem naðra.“ Aðra aðvörun er að finna í Orðskviðunum 31.4-5: „Ekki sæmir það konungum að drekka vín eða höfðingjum áfengur drykkur. Þeir kynnu að drekka og gleyma lögunum og ganga á rétt hinn fátæku.” Þannig notaði nú einmitt séra Sigvaldi vínið er hann hellti víni í bóndann og fékk hann drukkinn til að afsala jörðina er hann ásældist í sínar hendur.
Vín var auðvitað hluti mannlífsins á dögum Biblíunnar og talið meðal gjafa Guðs. Í Sálmi 104.14-15 segir t.d.: „Þú, Drottinn, lætur gras spretta handa fénaðinum og jurtir sem maðurinn ræktar svo að jörðin gefi af sér brauð, og vín sem gleður mannsins hjarta, olíu sem lætur andlit hans ljóma og brauð sem veitir honum þrótt.“ Þarna er vín m.ö.o. meðal þess sem Guð hefur skapað og gjöf hans er getur veitt gleði. Í Síraksbók 31.27-28 lesum við líka um vín: „Vínið er manninum sem lífið sjálft, neyti hann þess í öllu hófi. Hvað er lífið þeim sem brestur vín? Það var frá öndverðu ætlað mönnum til gleði. Hjartans yndi og gleði í sinni er vín í hófi á hentugum tíma.“ Þetta vers er meðal leiðbeininga um rétta hegðun í veislum og er þar að finna ýmsar þarfar aðvaranir svo sem þessa sem er næst á undan versinu er líkist setningu Gríms meðhjálpara (Síraksbók 31.25-26): „Reyn eigi að sýnast kappi við víndrykkju, vínið hefur margan að velli lagt. Aflinn reynir eggjárn í eldi og vínið hjartað þegar oflátar deila.“ Í beinu framhaldi standa síðan orðin: „Ofdrykkja veldur biturð í sinni og leiðir til illsku og þjarks. Ölvun eykur heimskingja reiði uns hann hrasar, hún eyðir þrótti og veldur sárum.“ (Síraksbók 31.29-30)
Lærdómurinn sem draga má af þessu er sá að setningu Gríms meðhjálpara er hann ranglega eignar Salómon konung ber að nota í hófi!
Einar Sigurbjörnsson.
Höfundur er prófessor í guðfræði.
Birtist í Morgunblaðinu 14. mars 2008.