Hæ.

Ég er að skrifa ritgerð um ofsóknir kristinna manna á tíma Neró. Hvar er besta að leita sér uppl um þetta málefni?

Kv. Sigrún

Blessuð og sæl Sigrún.

Vafalaust er víða hægt að lesa eitthvað um ofsóknirnar á hendur hinum kristnu undir Neró, en hins vegar verður að segja eins og er að flest byggist það á Tacitusi og hann hefði mátt fjallar ítarlegar um ofsóknirnar. Íslensk þýðing af texta Tacitusar (Annales 15.44) fylgir með hér að neðan. Þú mátt líka hafa í huga þegar þú skrifar ritgerðina að atburðirnir áttu sér stað árið 64 en Tacitus ritar Annales (e. Annals) sennilega árið 115 eða þar um bil. Hann hefur því orðið vitni að ofsóknum Domitianusar og kannski litar það eitthvað frásögn hans.

Suetonius (De Vita Caesarum, Nero XVI) og Dio Cassius nefna það lítillega að kristnir hafi verið ofsóttir en lítið er á því að græða umfram staðhæfinguna eina.

Það er því ósköp lítið sem vitað er um þessar ofsóknir og ennþá minna með vissu.

Hefð er að telja þá Pétur og Páll hafa látið lífið í þessum ofsóknum. Í fyrra bréfi Clemensar (sem hefðin telur vera þriðja biskupinn í Róm) er nefnilega sagt frá því að þeir hafi látið lífið í Róm en dauði þeirra er þar ekki tengdur ofsóknunum. Ennfremur að kona Nerós, Poppaea Sabina, hafi verið sérlega vinveitt Gyðingum og það kunni að hafa haft eitthvað að segja varðandi ofsóknirnar. Ómögulegt er að segja af eða á um þetta.

Það vekur enn fremur athygli að lítið er talað um þessar ofsóknir í kristnum heimildum frá þessum tíma og næstu aldir eftir. Þannig nefnir Irenaeus frá Lyon þær ekki sérstaklega, ef ég man rétt. Tertullianus nefnir þær að vísu í Apologeticus þó án þess að fara nánar út í umfang þeirra. Þá fjallar Evsebios nokkuð um ofsóknirnar, telur m.a. upp þá píslarvotta sem að eiga að hafa látið lífið, en nefnir samt ekki að ofsóknirnar hafi staðið í sambandi við eldsvoðann. Á það ber einnig að líta að Evsebios er ekki alltaf traust heimild þó svo hann segi ýmislegt.

Við verðum af þessum sökum því miður að láta okkur lynda að heimildir eru fáar og ekki allar traustar. Meira að segja Tacitus, sem er okkar helsta heimild, hefur oft verið sakaður um svakalega sleggjudóma og hlutdrægni þó svo hann segist ætla að skrifa sögu sine ira et studio þ.e. sögu án reiði og hlutdrægni.

Að sjálfsögðu er eitthvað fjallað um ofsóknir Nerós í öllum helstu sagnfræðiritum sem fjalla um þennan tíma. T.d:

Cary, M. & Scullard, H.H. 1975: A History of Rome Down to the Reign of Constantine.
Kirkjusaga Jóns Helgasonar,
Gerhardson, Birger (ritsj.) 1982: En Bok om Nya Testamentet.

Ennfremur:
de Ste. Croix: Christian Persecution, Martyrdom & Orthodoxy.
Frend, W.H.C: Martyrdom & Perescutions in the Early Church.

Ég verð svo að benda þér á eina frábæra bók til viðbótar:

Fox, Robin Lane 1986: Pagans and Christians.
Fox hefur afar góða þekkingu á efninu auk þess sem kemur með skemmtilegan vinkil á tengsl ofsóknanna og komu Páls postula til Rómar.

Það er líka reynandi að athuga þessar vefslóðir:

http://www.geocities.com/Athens/Atrium/3678/Nero.htm

http://www.ccel.org/ccel/edmundson/church.iii.html

Ég vona að þetta komi þér eitthvað af stað. Gangi þér vel með ritgerðina!

Sveinn Valgeirsson.

* * *

Taticus: Annales 15:44.

Og þetta voru nefnilega þær varúðarráðstafanir sem voru af mannlegu ráðslagi gerðar. Næst var að leita friðþægingar hjá guðunum og ráðfærðu menn sig við bækur Sibyllu. Í samræmi við þær var leitað ásjár hjá Vulcanusi, Ceres og Prosperinu. Giftar konur reyndu að blíðka Júnó, fyrst á Capitolhæð en síðan á næstu strönd. Þangað var vatn sótt og því ýrt á hof og líkneski gyðjunnar. Einnig héldu giftar konur helgar máltíðir og næturvökur.
En öll mannleg verk, óhófsgjafir keisarans eða tilraunir til að blíðka guðina, megnuðu ekki að eyða þeim illa grun, að eldurinn væri tilkominn vegna valdboðs. Til að eyða þeim orðrómi kom Neró þess vegna sökinni á lýð, sem kallast "hinir kristnu," og eru ákaft hataðir vegna síns viðbjóðslega framferðis, og lagði á þá gríðarlega pyntingar. Kristur, sá sem þeir kenna sig við, hafði á ríkisárum Tiberiusar sætt dauðarefsingu af hendi Pontíusar Pílatusar landsstjóra. Þessi skaðvænlega hjátrú, sem tókst að bæla niður um stund, gaus aftur upp, ekki aðeins í Júdeu, hvaðan þessi ófögnuður er upp runninn, heldur einnig í Róm, þar sem allt, sem er hryllilegt og skammarlegt, safnast saman hvaðanæva að og er ákaft stundað.
Þannig voru þeir fyrst teknir höndum sem játuðu og þvínæst var, eftir ábendingu þeirra, gríðarlegur fjöldi sakfelldur, ekkert fremur fyrir þann glæp að kveikja eldinn en hatur sitt gagnvart mannkyninu.
Háðung var enn fremur aukið við dauða þeirra; þannig voru þeir færðir í villidýrafeldi og kastað fyrir hundana til að þeir rifu þá í sundur; einnig voru þeir krossfestir eða kveikt í þeim svo að þeir brynnu sem næturljós þegar dagsbirtu hafði þrotið. Neró bauð fram garða sína undir þetta sjónarspil og hélt hringleikasýningu; kæddur eins og ekill blandaði hann ýmist geði við lýðinn eða stóð uppi í vagninum.
Af þessu reis samúð með þeim, því þó að setja ætti strangt víti til varnaðar gagnvart hinum seku og refsa þeim eins og þeir eiga skilið, þá voru þeir samt ekki teknir af lífi vegna almannahagsmuna, heldur til að svala duttlungum eins manns.